maandag 1 januari 2018

Naar de bakermat van de blues

Wij maakten onze rondreis door de Verenigde Staten in het najaar om in de Mississippi Delta een muziekfestival te kunnen bezoeken. Dit bracht ons in dichtbij de oorsprong van de bluesmuziek.


The Crossroads
Clarksdale, Mississippi

In het gangbare spraakgebruik is een delta het gebied waar een rivier zich vertakt in kleine riviertjes die in zee uitmonden. De grote Mississippi heeft ook zo’n delta, maar de “Mississippi Delta” duidt een ander gebied aan, stroomopwaarts tussen Vicksburg en Memphis.
Deze streek, “de zuidelijkste plaats op aarde”, is de bakermat van de bluesmuziek, de Delta Blues. Wat ons opviel toen wij via Highway 61 tussen de katoenvelden reden, was het grote aantal kerken langs de weg en in de lucht de rookkolommen van brandend stro en de sproeivliegtuigjes.

Clarksdale is het epicentrum van de Mississippi Delta. Hier kruisen Highway 61 en Highway 49. Dit kruispunt is “The Crossroads”, waar de bluesmuzikant Robert Johnson (1911-1938) volgens de legende zijn ziel aan de duivel verkocht om de beste gitarist aller tijden te worden. Het leverde in elk geval “Cross Road Blues” (1936) op.

Katoenbaal in Mississippi

De blues kwam rond 1900 voort uit de Afro-Amerikaanse bevolking in Zuidoost-USA, die een armoedig bestaan vond op landbouwgronden waar generaties voor hen slaven waren en waar bijvoorbeeld katoen werd verbouwd. De muziek werd gemaakt op eenvoudige instrumenten, zoals mondharmonica, gitaar en alles wat voor percussie kon dienen, zoals houten kistjes. En die gitaar was geen Gibson of Fender, maar een exemplaar dat bij een postorderbedrijf was besteld.

De muzikanten gaven uitdrukking aan het zware bestaan, dat velen van hen probeerden te ontvluchten. Een goed voorbeeld is McKinley Morganfield, beter bekend als Muddy Waters (1913-1983). Hij groeide op op de Stovall Plantage, vlakbij Clarksdale, waar hij tractorchauffeur was en zijn eerste muziek maakte. In 1943 trok hij (via Highway 61) naar Chicago, waar hij overging op elektrische gitaar. Hij ontwikkelde zich tot een icoon van de bluesmuziek en tot de peetvader van verschillende rock-'n-rollbands, waaronder The Rolling Stones.

Willie Dixon
Vicksburg Waterfront Murals
Vicksburg, Mississippi

Eerder dan Muddy Waters, in 1936 was Willie Dixon (1915-1992) al naar Chicago verhuisd. Hij werd geboren in Vicksburg, waar hij op een muurschildering te zien is, lees “Aan de oever van een machtige rivier”. Hij schreef muziek voor het fameuze platenlabel Chess, zoals “Hoochie Coochie Man” (Muddy Waters, 1954) en “Little Red Rooster” (Chester ‘Howlin’ Wolf’ Burnett, 1961).

Hopson Plantage, Clarksdale

Hopson Plantage
In 1944 werd op de Hopson Plantage, vlakbij Clarksdale, voor het eerst de katoenteelt volledig gemechaniseerd. Een van de tractorchauffeurs was toen Joe Willie ‘Pinetop’ Perkins (1913-2011), die bewees dat katoen en blues sterk met elkaar zijn verweven. Als bluespianist speelde hij namelijk in de band van Muddy Waters.
Momenteel is op de Hopson Plantage de Shack Up Inn gevestigd, waar je kunt overnachten in hutjes, die herinneren aan de slaventijd – misplaatste nostalgie.

Graf van B.B. King (1925-2015)
B.B. King Museum and Delta Interpretive Center
Indianola, Mississippi

Blues als museumstuk
Bluesmuzikanten zijn de helden van de Mississippi Delta en in musea wordt de herinnering aan hen levend gehouden. Zo bezochten wij in Indianola het B.B. King Museum and Delta Interpretive Center. Hier wordt het verhaal verteld van B.B. King, “The King of the Blues”, van wie “The Thrill Is Gone” een van de grootste hit was. Het verhaal wordt geplaatst in de maatschappelijke context, met name de burgerrechtenbeweging. In dat verband was het een mijlpaal toen hij in de jaren 1970 voor het eerst voor een overwegend blank publiek optrad.
B.B. King ligt naast het museum begraven, in het stadje waar hij opgroeide.

Reizend van Indianola naar Clarksdale passeerden we Parchman Farm, die bluesmuzikanten heeft geïnspireerd, onder wie Mose Allison (1927-2016) in 1959. Vanwege de isolatie waarin de gevangenen leefden, bleef via Parchman Farm oude bluesmuziek bewaard. Dankzij de Library of Congress (John Lomax en anderen) zijn hiervan opnamen beschikbaar.

Zijstraatje in Clarksdale

Clarksdale is de geboorteplaats van onder anderen Eddie Boyd (1914-1994), John Lee Hooker (1917-2001), Ike Turner (1931-2007) en Sam Cooke (1931-1964).
Wat de eerstgenoemde betreft, in 1967 verscheen de LP “Praise the Blues” van ‘Cuby + Blizzards & Eddy Boyd’, nadat deze Nederlandse band het Boyd-nummer “Five Long Years” had uitgebracht. De carrière van veel bluesmuzikanten kwam pas écht van de grond nadat zij in Europa waardering vonden. Sonny Boy Williamson, Muddy Waters, Howlin' Wolf, Willie Dixon, B.B. King, Albert King, Little Milton, Otis Rush en John Lee Hooker gingen in de jaren 1960 en ’70 op tournee in Europa; Eddie Boyd ging er zelfs wonen.

Een van bekendste nummers van John Lee Hooker is zijn debuut “Boogie Chillen” uit 1948. Ike Turner nam in 1951 onder de naam Jackie Brenston and his Delta Cats het nummer “Rocket 88” op, dat wordt beschouwd als het eerste rock-‘n-roll-nummer.
Sam Cooke gaf vorm aan een andere muziekstroming, de soul, bijvoorbeeld met “You Send Me” (1957). Hij wordt dan ook herinnerd als “The King of Soul”.

Clarksdale houdt er twee musea op na. Eerst bezochten we het Delta Blues Museum, opgericht in 1979 en tevens muziekschool. Daarna gingen we naar het Rock & Blues Museum, “The Roots to the Fruits”, dat eigendom is van de Nederlander Theo ‘Boogieman’ Dasbach. Geen wonder dat we daar met enkele Nederlandse bands, waaronder The Golden Earrings, werden geconfronteerd.

Ground Zero Blues Club, Clarksdale

De bluesmuziek wordt in Clarksdale in de meest letterlijke zin levend gehouden in de Ground Zero Blues Club, een uitgaansgelegenheid waar je kunt dineren en waar duizenden bezoekers hun naam op de muur hebben geschreven. Bijna elke avond is er live bluesmuziek te horen. Wij zagen optredens van Lucious Spiller en James ‘Super Chikan’ Johnson, beiden wonend in Clarksdale. Laatstgenoemde sluit vrijwel elk nummer af met de uitroep “Somebody, shoot that thang!

Riverside Hotel, Clarksdale

Een andere ‘attractie’ in Clarksdale is het Riverside Hotel, waar reizende muzikanten sinds 1944 onderdak vonden. Daarvoor was er het G.T. Thomas Afro American Hospital gevestigd. Op 26 september 1937 overleed daar de zangeres Bessie Smith, “The Empress of the Blues”, die onder andere “Nobody Knows You When You're Down and Out” bekendmaakte (1929). Zij bezweek aan de verwondingen die zij bij een auto-ongeluk had opgelopen.

Verder is er in Clarksdale sinds 1944 een radiostation, WROX gevestigd. En sinds 1988 wordt er jaarlijks het Sunflower River Blues & Gospel Festival georganiseerd. Wij waren daarvoor te laat, maar wél mooi op tijd voor het festival in Helena, Arkansas.

King Biscuit Blues Festival
Helena, Arkansas

King Biscuit Blues Festival
Het King Biscuit Blues Festival is vernoemd naar het radioprogramma King Biscuit Time, dat al sinds 1941 door KFFA in Helena dagelijks om 12.15 uur wordt uitgezonden en waarin bluesmuziek de hoofdrol speelt. Discjockey van het eerste uur was de harmonicaspeler Sonny Boy Williamson (1912-1965), van wie “Don’t Start Me Talkin’” het bekendste nummer is. Als radiopresentator moest hij bloem aanprijzen, King Biscuit Flour van Interstate Grocer Company.

Het driedaags festival vond plaats op het binnentalud van de Mississippi-dijk in Helena, waarop wij, tussen het overwegend blanke publiek, plaatsnamen op de vouwstoeltjes die we eerder voor $8 per stuk hadden aangeschaft. Op sommige momenten kwam er een stofwolk over vanuit de graansilo’s van Bunge, maar daar konden we niet over klagen, want dit bedrijf was een sponsor van het festival.

Wij zagen optredens van diverse artiesten, afkomstig uit Arkansas en omliggende staten, sommigen van hen vaste waarden op het festival dat al sinds 1986 jaarlijks wordt georganiseerd:
  • The Legendary Pacers, in herinnering aan de overleden frontman Sonny Burgess (1929-2017)
  • Sterling Billingsley
  • Chris O'Leary
  • Joe Louis Walker
  • Tab Benoit
  • Anson Funderburg & The Rockets
  • Paul Thorn
  • JJ Grey & Mofro
  • Jack Pearson
  • Bruce Katz
  • Andy T Band with Alabama Mike.
Luister naar de Spotify playlist “Blog Klaas Bos – King Biscuit Blues Festival 2017”.

Rijk cultureel erfgoed
De hoeveelheid cultureel erfgoed op het gebied van de populaire muziek in de Mississippi Delta is wonderbaarlijk.

Voor meer informatie volsta ik met een verwijzing naar de Mississippi Blues Trail: www.msbluestrail.org.
Lees ook “Impressies van het diepe Zuiden”, “Wandel mee door “The Big Easy’” en “Waarom het niet altijd leuk was aan de bayou”.