maandag 25 september 2017

Toen het donkerder werd dan in een mijnschacht

In de jaren 1939-1945 ging de wereld door een donkere periode. Ook het tegenwoordige Chemelot onderging de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog.

 Gebombardeerde woningen in Geleen, 6 oktober 1942
DSM, www.deMijnen.nl

De eerste oorlogsjaren
Aan het begin van Tweede Wereldoorlog waren er in Zuid-Limburg twaalf mijnen: vier grote staatsmijnen, waaronder de Maurits in Geleen, en acht veel kleinere particuliere. Er werkten in totaal 32.000 arbeiders. Gedurende de oorlog daalde de productie per arbeider met ruim eenkwart, het ziekteverzuim liep op van 8,5% in 1938 naar 25,4% in augustus 1944. Dit werd deels gecompenseerd door een toename van het aantal arbeiders naar 42.000 in 1943.

Eind 1941 werd verplichte zondagsarbeid ingevoerd om te kunnen voldoen aan de exorbitant hoge Duitse exporteisen. De mijnwerkers werden gepaaid met extra beloningen, maar zij weigerden aanvankelijk hun medewerking, totdat vierhonderd weigerachtige arbeiders naar de kolenmijnen in het Ruhrgebied werden gezonden – om een voorbeeld te stellen.

In 1941 werd eenkwart van de Zuid-Limburgse productie naar Duitsland geëxporteerd. Dit resulteerde in een steenkoolcrisis, die verergerde door de uitzonderlijk strenge winter van 1941-’42. Vooral gas-, water- en elektriciteitsbedrijven kregen kolen toegewezen en daardoor zat de burgerij een groot deel van de winter in de kou.

Niet alleen de steenkoolvoorziening had onder de bezetter te leiden, de productie van stikstofmeststoffen door het Stikstofbindingsbedrijf daalde tot minder dan de helft. De landbouwgronden raakten van jaar tot jaar verder uitgeput.

Het bombardement
In de nacht van 5 op 6 oktober 1942 wierpen Engelse bommenwerpers hun bommen af op de Staatsmijn Maurits en omgeving. De mijn werd getroffen en lag een week stil, waarna het nog zeven maanden duurde voordat de normale productie weer was bereikt. De meeste bommen kwamen echter in Geleen terecht, waarbij bijna honderd doden vielen en bijna drieduizend mensen hun woning verloren. Dit bombardement was een vergissing geweest, want het had moeten gaan om doelen in Duitsland.

Heuvelgraver in een kunstmestloods
van het DSM Stikstofbindingsbedrijf
DSM, www.deMijnen.nl

De weigering
In augustus 1944 kreeg de Duitse chemische industrie een tekort aan ammoniak voor het vervaardigen van bommen en granaten. De Duitse bezetter eiste dat het Stikstofbindingsbedrijf de productie onmiddellijk volledig op ammoniak zou omschakelen. De directie van de Staatsmijnen weigerde medewerking. Directeuren, ingenieurs en technici moesten met hun gezinnen onderduiken. Op 1 september 1944 werd de grote gashouder van de cokesfabriek van de Staatsmijn Maurits door de RAF in brand geschoten, waarna de productie van ammoniak moest worden gestaakt.

De bevrijding (september 1944)
Vlak voor de bevrijding van Geleen op 18 september 1944 roofden de Duitsers onder meer de steenkoolvoorraden en de platina katalysatoren uit de salpeterzuurfabriek.

De Duitsers hadden geen tijd gehad om de mijnen onder water te laten lopen, zodat de steenkoolproductie snel kon worden hervat. Maar om verschillende redenen kwam de productie slecht op gang. De mijnwerkers waren fysiek uitgeput, er waren materiële tekorten aan bijvoorbeeld voedsel, mijnhout, kleding, schoeisel en mijnlampen. En er was veel arbeidsonrust. De mijnwerkers waren ontevreden toen bleek dat de directies leidinggevende personeelsleden, die zich vóór of tijdens de bezetting extra gehaat hadden gemaakt door hun ‘jaag- en aandrijf-systeem’ en ‘Feldwebel-vloeken-snauwmethodes’, de hand boven het hoofd hielden. Ook viel het slecht dat de zuivering die in de lagere rangen werd doorgevoerd, zich niet had uitgestrekt tot de directies.
Veel mijnwerkers gingen iets anders doen en een maand na de bevrijding werkten er slechts 15.000 mijnwerkers in de mijnen. Door gebrek aan transportmiddelen groeide evenwel de steenkoolvoorraad bij de mijnen, maar zat men in Noord-Brabant in de eerste maanden na de bevrijding in de kou.

Door de afsnijding van Noord-Nederland van de Zuid-Limburgse mijnen ontstonden daar tijdens de hongerwinter 1944-’45 grote tekorten aan huishoudbrandstof. De hongerwinter kan daarom met recht ook als ‘kou-winter’ worden aangeduid.

De informatie in deze blogpost is ontleend aan Lou de Jong’s standaardwerk “Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog” (1969-1988), online beschikbaar via https://www.niod.nl/nl/download
Ga naar www.demijnen.nl om zelf op zoek te gaan naar foto’s uit de oorlogstijd.
Lees ook “Hoe het onder de grond begon”, “De ontdekking van de Mijngod” en “De eerste transitie: van steenkool naar chemie”.

maandag 18 september 2017

The wealth of scents

The other day, I bought a bottle of eau de toilette for my wife. While this was neatly wrapped, it struck me that there are retail chains that are fully based on fragrance. That there is a fragrance and flavor industry. And that at Brightlands Chemelot Campus there is a company that is successful in it.

 Isobionics laboratory
Photo Dols Fotografie

Unstructured wealth
The rainbow provides nature’s insight in colors. For wind speed we have the Beaufort scale. For the elements in our universe we can consult Mendeleev’s periodic table. But odors are apparently so complicated that there is no adequate overview available. I found a “wheel of smell” (see below), but I think this doesn’t justify the wealth of smells in our environment.

 Wheel of smell

The pleasure of smells
Scents hang around things and people, in parks and forests, in buildings, sometimes deliberately placed in stores as a marketing tool.
Scents give a nice feeling.

According to the "wheel" you will find scents in perfumes, eau des toilettes and after shaves. There are also scents in detergents and in all kinds of drugstore items and beverages. This usually involves odors of plant origin, especially flowers. In my garden is a lavender, type "Parfum de Nature".
By and large, the composition of perfumes is known, with the experts distinguishing between top notes, middle notes, and base notes. We can perceive ingredients like mandarin, lemon, blackberries, melon, bread, rose, hay, honeysuckle, camphor, basil, hay, cinnamon, coffee, laurel, chocolate, caramel, pine, bamboo, all kinds of resins, and additionally animal scents.

Perfume manufacturers add their poetic descriptions, such as: "A stimulating blend of woody nuts, enveloped in a suede agreement". Or: "An ode to the gardenia, from the tender first blossoms to the addictive rich scent at full bloom". Tempting bottles and premium pricing complete the offer.

Almost all foods have a smell. The appraisal of its scent is part of wine and whisky tastings: "This whisky has the smell of an old saddle in an English horse stable."
Smell and taste are related. Odors refine our taste experience.

Scents hang around areas: the onion fields in the Dutch polders, the lavender fields in the French Provence, the cloves of Zanzibar, a cedar fire in Canada. And whole populations carry a particular smell.

Scents penetrate through an open nerve directly into your brain. No wonder that odors can trigger certain memories. Without the stuff at hand, I will immediately recognize the smell of weapon oil, which brings me back to my time in military service.
And the smell of baby oil brings me back to the time our children wore diapers – in the context of which I won’t elaborate on other smells.

A penetrating scent
Unlike colors, there are also unpleasant odors – and this is where the ‘wheel of smell’ fails. The smell of cooked sprouts is proverbial for small-mindedness. A penetrating scent is rarely pleasant. Connotations with unpleasant odors we find in proverbs, like the Dutch saying: "Gentle healers cause stinking wounds".

And there are other associations. For instance, how would a 18th-century sailing vessel, loaded with spices, have smelled? The smell of colonialism and exploitation – or as the ancient Romans said: "Pecunia non olet", money doesn’t stink.
And what was the smell on Napoleon’s 19th century battlefields? The reek of death and destruction.
And: how did the atmo-terrorist attacks with mustard gas during World War I smell? And what smell preceded the fatal effect of Xyklon B in the Nazi gas chambers during World War II?

In the Bible, scents have a sacred meaning. The ancient tribes of Israel had rules for offerings, which required them to burn animals, like oxen (Exodus 29). Furthermore, they had an Altar of Incense from which the smell of fragrant incense rose: a pleasant smell to the Lord (Exodus 30).
However, sacred? The interest in barbecuing shows that mortals share the appreciation of such odors.

And in literature we find the scent of fragrance. In the novel "The Perfume", the German author Patrick Süskind tells about a person with a superhuman sense of smell and its destructive effects, as announced in the subtitle "The History of a Murderer".

Isoprene, building block for many natural fragrances

The scented nature
According to recent Dutch research (NIOO-KNAW), microorganisms in the soil communicate with the help of volatile substances, so-called terpenes, a type of pheromone. Because there are so many microorganisms in the soil, 'Terpian' is the most spoken language in the world.
Chemically, the molecule isoprene forms the basis of terpenes. And with this we come to another variant: the isoprenoids. This includes many fragrances. And as stated: in fragrance there is trade.

 

Valenceen en nootkatone
And Isobionics, located at Brightlands Chemelot Campus, knows all about that. The company produces, aided by microorganisms (I don’t know if they master ‘Terpian’), a number of natural fragrances, isoprenoids: valencene (orange), nootkatone (grapefruit), beta elemene (ginger), beta bisabolene (lemon), sandalwood, and patchouli. These products find their way to the fragrance and flavor industry, for example for soft drinks.
Isobionics is well positioned in this industry.



The products of Isobionics are highly concentrated, so only very small quantities are needed to give flavor to finished products. At the same time, the production of valencene by Isobionics saves loads of oranges that would normally have been used for the production.

The other day, I bought a bottle of eau de toilette for my wife. I hope she likes it.

More information about the composition of perfumes: www.fragrantica.com
More information about terpenes: https://en.wikipedia.org/wiki/Terpene 
More information about Isobionics: www.isobionics.com
This is a repost of my (Dutch) May 1, 2017 post.
Read my May 20, 2013 blog post about the reason why of my English reposts.

maandag 11 september 2017

En toen was daar de volgende Nederlandse winnaar!

Toen de Nobelprijs voor de Scheikunde 2016 aan Ben Feringa werd toegekend was heel Nederland apetrots. Wauw, een Nederlandse winnaar! Toepassingen van zijn moleculaire machientjes moeten nog worden ontwikkeld. Maar in de praktische toepassing van zijn onderzoek zou hij best wel eens andere laureaten kunnen navolgen. De chemische industrie heeft zich namelijk dankzij deze wetenschappers ontwikkeld – ook op Chemelot. Hier volgt een historisch overzicht waarin enkelen van hen worden voorgesteld.

Ben Feringa

Chemische thermodynamica
De eerste Nobelprijs-laureaat in 1901 was ook een Nederlander: Jacobus van ’t Hoff. Hij ontving de prijs voor zijn werk aan de chemische thermodynamica. Dit is fundamentele kennis: zonder een goed begrip van de chemische thermodynamica kan op Chemelot geen chemische productie plaatsvinden.

Salpeterzuur
De Duitse chemicus Wilhelm Ostwald (Nobelprijs 1909) ontwikkelde het Ostwald-proces voor salpeterzuur. Tegenwoordig runt OCI Nitrogen op Chemelot drie salpeterzuurfabrieken voor stikstofhoudende meststoffen.

Ammoniak
De Duitse chemicus Fritz Haber (1918) vond (samen met Carl Bosch) het Haber-Bosch-proces uit om ammoniak te bereiden. OCI Nitrogen heeft op Chemelot twee ammoniakfabrieken in bedrijf. Ammoniak wordt op de site gebruikt voor de fabricage van diverse producten.
Later (in 1931) ontving ook Carl Bosch de Nobelprijs, samen met Friedrich Bergius, voor hun bijdragen aan de uitvinding en ontwikkeling van chemische hogedrukmethoden, die in de chemische industrie breed worden toegepast.

Colloïden
De Oostenrijks-Hongaarse Richard Adolf Zsigmondy ontving de Nobelprijs voor zijn werk aan colloïden (1925). Er zijn diverse producten op Chemelot die eigenschappen van colloïden bezitten. Een colloïde is een mengsel waarin een stof, bestaande uit microscopisch kleine onoplosbare deeltjes, is vermengd met een andere stof (lees “Scheiden doet verblijden”). Een goed begrip van colloïden is cruciaal voor de bereiding en verwerking van dergelijke producten.

Moleculaire structuren
De Nederlandse chemicus Peter Debye, geboren in Maastricht, verrichtte veel fundamenteel onderzoek naar de structuur van moleculen, waarvoor hem in 1936 de Nobelprijs werd toegekend.

Macromoleculaire chemie
In 1922 ontdekte de Duitse chemicus Herman Staudinger dat polymeren uit lange ketens van atomen bestaan. Voordien dachten wetenschapper dat polymeren clusters van kleine moleculen (colloïden) waren. In 1953 ontving hij de Nobelprijs. Tegenwoordig bestaat het grootste deel van de productie op Chemelot uit polymeren.

Polymerisatie
De Duitser Karl Ziegler en de Italiaan Giulio Natta ontvingen de Nobelprijs in 1963 voor hun ontdekkingen op het gebied van de chemie en technologie van polymeren. Zonder hun uitvindingen was er geen polyetheen, geen polypropeen en geen synthetisch rubber. Dit betekent dat veel bedrijven op Chemelot schatplichtig zijn aan deze twee laureaten. Bijvoorbeeld ARLANXEO bereidt rubber met een Ziegler-Natta-katalysator.

Moleculair machientjes
Tenslotte, in 2016, hebben we de eerste Nederlandse winnaar van de Nobelprijs voor de Scheikunde sinds 1936 en 1995 (Paul Crutzen). Ben Feringa, Jean-Pierre Sauvage en Fraser Stoddart ontvingen de prijs voor het ontwerpen en construeren van moleculaire motoren. De kennis over deze zeer kleine systemen kan leiden tot meer complexe, meer veelzijdige en effectieve moleculaire motoren binnen het domein van de nanotechnologie.
De toekomst zal uitwijzen of we er ooit in slagen om deze motoren op Chemelot of Brightlands Chemelot Campus ‘aan de praat’ te krijgen…

Lees ook “De dichter uit Duluth in 25 gedichten” over een heel andere Nobelprijs-winnaar in 2016.

maandag 4 september 2017

Heb jij de feiten en cijfers over Brightlands paraat?

Brightlands timmert aan de weg, want de campussen leveren een belangrijke bijdrage aan de economie. Feiten en cijfers onderbouwen dit belang. Loop met mij maar eens het lijstje door.



De feiten en cijfers hieronder laten zien dat Brightlands Limburg sterker maakt – en daarmee heel Nederland.


Brightlands maakt Nederland sterker. De concurrentiekracht, het vestigingsklimaat en de internationale positie van ons land profiteren bovengemiddeld van de veerkrachtige kenniseconomie in Limburg. Brightlands werkt aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen en zet kennis om in producten en diensten. Stimuleert ondernemerschap en open innovatie, in een netwerk met partners in eigen land, vlak over de grens en het verre buitenland. Brightlands biedt duurzaam en tastbaar commitment: in tien jaar tijd investeert de regio ruim 600 miljoen.
Brightlands wil zijn campuslocaties verder ontwikkelen, zichtbaar bijdragen aan nationale groei en de sprong maken naar mondiaal niveau.


Brightlands geeft iedere dag vorm aan onze toekomst en wil zo duurzaam van waarde zijn voor iedereen op deze planeet.


Brightlands is een ecosysteem voor open innovatie in gezondheid en duurzaamheid.


Op de vier Brightlands-campussen gaan ambitieuze onderzoekers, ondernemers en studenten de wereldwijde uitdagingen aan op het gebied van materialen, gezondheid, voeding en smart services. De campussen koppelen toonaangevende kennis, unieke R&D-technologie, internationale scope en doorlopende leerlijnen aan actieve valorisatie.
Dat laatste – valorisatie – wil zeggen dat kennis die voortvloeit uit onderzoek niet alleen wordt toegepast voor vervolgonderzoek, maar ook voor het op de markt brengen van winstgevende producten en diensten.


Brightlands ligt in Limburg, middenin de toptechnologische driehoek Eindhoven-Leuven-Aken. Brightlands omvatte begin 2017 207 bedrijven, 11.750 banen en ruim 8.000 studenten, met een verhuurbaar oppervlak van ruim 700.000 m2.
Onder die ruim 200 bedrijven en instellingen vinden we DSM, SABIC, ARLANXEO, Medtronic, APG en Maastricht UMC+. En die bijna 12.000 banen zijn als volgt verdeeld:
  • Brightlands Maastricht Health Campus: 9.200 banen
  • Brightlands Chemelot Campus: 1.900 banen
  • Brightlands Smart Services Campus: 350 banen
  • Brightlands Campus Greenport Venlo: 300 banen.
Het aantal studenten groeit met 6 procent per jaar. De Brightlands-campussen hebben elk hun eigen expertise.


Brightlands Campus Greenport Venlo is gericht op voedsel en gezonde voeding. Op dat gebied vinden we hier de volgende kennisinstituten:
  • Universiteit Maastricht: University College en gespecialiseerde masters
  • Fontys: agrofood, logistiek, (Euregionaal) ondernemerschap en techniek
  • HAS Hogeschool: agrofood en innovatie
  • Universiteit Antwerpen: onderzoeksprogramma co-creatie
  • Universiteit Leuven: onderzoeksprogramma insecten.


Op Brightlands Chemelot Campus in Sittard-Geleen wordt gewerkt aan slimme materialen en duurzame productieprocessen. Dat gebeurt onder meer bij de volgende kennisinstituten:
  • Chemelot Institute for Science and Technology (InSciTe, met partners Universiteit Maastricht, Maastricht UMC+, Technische Universiteit Eindhoven en DSM)
  • Brightlands Materials Center (BMC, met partner TNO)
  • Aachen Maastricht Institute for Biobased Materials (AMIBM, met partners RWTH en Universiteit Maastricht).


Brightlands Smart Services Campus in Heerlen legt zich toe op data science en smart services. Kennisinstituten die zich hiermee bezighouden zijn:
  • Universiteit Maastricht: instituut BISS (Business Intelligence and Smart Services)
  • Open Universiteit: instituut BISS
  • Zuyd Hogeschool: instituut BISS en programma Lime
  • Centraal Bureau voor de Statistiek: Centre for Big Data Statistics
  • TNO: project Techruption
  • RWTH en andere instituten in Aken.



Zoals de naam al zegt, legt Brightlands Maastricht Health Campus zich toe op gezondheid en dan met name op regeneratieve en precisiegeneeskunde en innovatieve diagnostiek. Dit gebeurt onder andere bij de volgende kennisinstituten:
•    Universiteit Maastricht: Faculty of Health, Medicine and Life Sciences (in Maastricht UMC+-verband)
•    Universiteit Maastricht: Faculty of Psychology and Neuroscience
•    MERLN: regeneratieve geneeskunde
•    M4I: innovatieve diagnostiek
•    MAASTRO Clinic: oncologie.





De campussen bieden state-of-the-art faciliteiten en diensten voor fundamenteel en toegepast onderzoek. Hun expertises komen voort uit de van oudsher aanwezige ontwikkelkracht in de bedrijven en specifieke kennis bij de universiteit en hogescholen. De campussen werken over wetenschappelijke, geografische en organisatorische grenzen heen samen om optimaal te profiteren van elkaars expertise – “Knowledge Crossing Borders”.




In Brightlands werken overheid, kennisinstellingen en ondernemers intensief samen in een Triple Helix: Provincie Limburg, Universiteit Maastricht, Maastricht UMC+, Zuyd Hogeschool, Fontys en toonaangevende bedrijven. MKB, onderwijs en overheden sluiten hierop aan. Eensgezind verbeteren ze de infrastructuur, arbeidsmarkt en bereikbaarheid van logistieke hotspot Limburg. Brightlands zoekt aansluiting bij de Nationale Wetenschapsagenda, Topsectoren, Next Level-agenda van VNO-NCW en andere beleidsprioriteiten, van zorg tot defensie en (cyber)security.



 
In de zomer van 2017 namen enkele tientallen studenten van Chemelot Innovation and Learning Labs (CHILL) hun diploma in ontvangst. CHILL is gevestigd op Brightlands Chemelot Campus en heeft op het gebied van het scheikunde-onderwijs een tweeledige rol: op hbo-niveau is het een Centre of Expertise en op mbo-niveau een Centrum voor Innovatief Vakmanschap.



Een mijlpaal in de zomer van 2017 was dat bij de masteropleiding Biobased Materials van de Universiteit Maastricht op Brightlands Chemelot Campus de eerste afgestudeerden hun bul in ontvangst mochten nemen.

Klik om de Brightlands-brochure te downloaden voor meer informatie. 
De beelden hierboven waren in augustus-september 2017 te zien op de communicatiezuil langs de snelweg A2 ter hoogte van Brightlands Chemelot Campus.