maandag 21 maart 2016

Hoe je kunt instemmen door te zwijgen

Op 6 april wordt de Nederlandse kiezer geacht om naar de stembus te gaan om zijn oordeel te geven over het Associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne. Als voorstander van de representatieve democratie vind ik dit een absurde gang van zaken.


Op 6 april beantwoordt de Nederlandse kiezer, voorzover die een stembus kan vinden, de vraag: “Bent u voor of tegen de wet tot goedkeuring van de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne?

Het absurde van het referendum
Ik bestempeld dit referendum tot iets absurds:
  1. Een associatieverdrag leent zich niet voor een referendum
  2. Het referendum komt te laat
  3. Het referendum is een ongeschikte vorm van democratie.
1. Verkeerd onderwerp
Een associatieverdrag, had jij daar ooit van gehoord? Had iemand mij daarover enkele maanden geleden verteld, ik had het als een oninteressante wetenswaardigheid afgedaan.

Een associatieverdrag is gericht op vergaande samenwerking tussen de EU en het betreffende land. Het gaat over economische samenwerking en versterking van de rechtsstaat (bestuur, mensenrechten, terrorisme).

De Europese Unie heeft associatieverdragen afgesloten met Turkije en Chili. Verdragen met Centraal-Amerika, Georgië, Moldavië en Oekraïne zijn nog niet volledig geratificeerd. Het referendum gaat alleen over het laatstgenoemde land, die andere verdragen zijn blijkbaar okay. Of gaan we daar zometeen ook nog referenda over krijgen?

Het referendum is eigenlijk bedoeld als een stemming tegen de Europese Unie. Of zoals de initiatiefnemer voor het referendum, Jan Roos van GeenPeil roept: “Om de macht terug te halen uit Brussel.” Als je dat wilt, laat het referendum daar dan ook over gaan: “Moet Nederland al dan niet uit de Europese Unie?

Nu wordt een onverhoopte meerderheid tegen een associatieverdrag straks uitgelegd als een ja voor een ‘Nexit’ of iets dergelijks. Dat is mij te kort door de bocht.

2. Te laat
Het associatieverdrag is al goedgekeurd door het Nederlandse Parlement. Ik vind het terecht dat zo’n besluit hier genomen is, want daarvoor hebben wij de leden ervan ‘aangesteld’. Het volk laat zich in het Parlement vertegenwoordigen – de representatieve democratie, the best of all worlds.

In deze situatie – de Kamer heeft gesproken – komt het raadgevend referendum te laat. Nu is dit referendum stemmingmakerij, precies wat de initiatiefnemers voor ogen staat (een eventueel correctief referendum zou zinvoller zijn geweest).

3. Sowieso ongeschikt
Ik ben geen voorstander van het referendum als bestuursvorm. Politieke besluiten gaan vrijwel altijd over complexe zaken. Welke doorsnee burger heeft tijd en zin om zich daarin (regelmatig) te verdiepen? Besteed die energie liever aan het maken van een weloverwogen keuze voor jouw volksvertegenwoordiger.

Onderwerpen voor referenda zullen worden gekaapt door partijen die de grootste mond hebben, die trending topic op de sociale media zijn. Ik geloof niet dat je als samenleving via referenda tot wijze besluiten komt.

En stel je voor, dat je voor elk besluit naar de stembus moet. Eens in de tien jaar een referendum (de laatste die ik me herinner, over de Europese ‘grondwet’, was op 1 juni 2005) is nog wel bij te benen. Maar het Parlement hamert wekelijks vele onderwerpen af. Gaan wij elke week naar de stembus? Ik dacht het niet. Met referenda wordt democratie een zaak van onbezoldigde hobbyisten en door eigenbelang gedreven fanatici.

Het belang van het verdrag
Enkele overwegingen vóór het associatieverdrag:
  • Europa heeft belang bij een stabiel land aan de oostgrens en het associatieverdrag draagt daartoe bij. Oekraïne is nog druk bezig het oude Sovjetsysteem van zich af te schudden en zich aan de daarmee samenhangende corruptie te ontworstelen.
  • De bevolking van Oekraïne is in ruime meerderheid voor een nauwere samenwerking met Europa. Sommigen vinden dat het associatieverdrag in het nadeel van de Oekraïense bevolking is vanwege de neoliberale inslag, die zorgt dat rijken alleen maar rijker worden. Op zich een serieus te nemen bedenking bij het verdrag, maar in relatie tot Oekraïne is dat een gotspe. Oekraïne is een oligarchie: geld en macht zijn in handen van een relatief kleine groep. Het associatieverdrag is een actieplan voor hervormingen, die de bevolking meer keuzevrijheid biedt. Zonder verdrag blijven de oligarchie en de corruptie voortbestaan. De nieuwe generatie in Oekraïne verdient Europese steun.
  • Het associatieverdrag beoogt geen EU-lidmaatschap van Oekraïne. Evenmin biedt het verdrag de Oekraïners vrij reizen door de Europese Unie.
  • Nederland verstrekt geen omvangrijke financiële ondersteuning aan Oekraïne, die steun komt van andere landen (VS, China, Japan, Canada en – onder strikte voorwaarden – het IMF).
  • De Nederlandse handel (vooral machines en transportmiddelen, chemische producten en landbouwproducten) en hun Oekraïense afnemers profiteren van het wegvallen van de 5 procent importheffing.
  • Een nee tegen het verdrag is een symbolische overwinning voor Poetin. Deze despoot, die de Krim heeft geannexeerd, laat geen middel onbenut om Europese/NAVO-landen tegen elkaar uit te spelen (zie Syrië).
  • Bij een nee slaat Nederland binnen de Europese Unie een modderfiguur, uitgerekend in het halfjaar dat ons land voorzitter is.
Ja of nee
Ik ben dus voor het associatieverdrag. En dan nu de hamvraag: ga je stemmen op 6 april?

Bij verkiezingen heeft men het wel eens over het “feest van de democratie”, maar dit referendum voelt meer als “democratisch corvee”.

En er is iets dat te denken geeft. Bij reguliere verkiezingen roepen partijen: “Stem op mij!” Bij dit referendum roepen de initiatiefnemers iets heel anders: “Ga stemmen!
Dat maakt mij achterdochtig.

Het referendum is alleen 'geldig' als de opkomst tenminste 30 procent is. De initiatiefnemers verwachten wél een meerderheid tegen het verdrag, maar twijfelen over de opkomst. Met reden, want in 1999 was de opkomst voor de verkiezingen voor het Europese Parlement slechts 29,9 procent.

Ik zal mij van stemming onthouden. Ik ga Roos en consorten niet helpen aan legitimatie voor hun stemmingmakerij.

Wat mij betreft:
Ga op 6 april gewoon naar je werk, voltooi enkele klussen, ga bij iemand op bezoek, ga een eind fietsen of schrijf een blogpost, maar ga dit keer niet naar de stembus.

Tenslotte
Voor deze blogpost ontving ik geen subsidie.

De tekst van de “Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en Oekraïne, anderzijds, Brussel (2014)” is online opvraagbaar: http://wetten.overheid.nl/BWBV0006389/2014-06-27.