maandag 15 februari 2016

Duidelijke afspraken – voor als het mis gaat

Chemelot is een terrein met chemische bedrijven, waar met gevaarlijke stoffen wordt gewerkt. Die stoffen vormen een risico voor medewerkers en omwonenden. Lees hoe hulpverleners zijn voorbereid op incidenten.


Veiligheidsregio Zuid-Limburg
Chemelot kan niet naar believen bepalen hoe met incidenten wordt omgegaan. Dit is bij wet geregeld en hierbij is een rol weggelegd voor de veiligheidsregio (Wet veiligheidsregio’s). Een veiligheidsregio is een gebied waarin wordt samengewerkt op het terrein van brandweerzorg, rampenbeheersing, crisisbeheersing, geneeskundige hulp en openbare orde en veiligheid. Er zijn 25 veiligheidsregio’s in Nederland en Chemelot valt onder de Veiligheidsregio Zuid-Limburg.

Rampbestrijdingsplan
De veiligheidsregio is verplicht om voor ‘inrichtingen’ waar bepaalde hoeveelheden gevaarlijke stoffen aanwezig zijn (Besluit risico zware ongevallen BRZO) rampbestrijdingsplannen op te stellen (Besluit veiligheidsregio’s).

Chemelot is zo’n BZRZO-locatie en daarom publiceerde de Veiligheidsregio Zuid-Limburg onlangs het “Rampbestrijdingsplan Chemelot 2015” (RBP Chemelot). Daarnaast beschikt Chemelot over een Bedrijfsnoodplan. In deze plannen wordt beschreven hoe men is voorbereid op mogelijke rampen, zoals brand, explosie en toxische rampen.
Opmerkelijk is dat deze plannen gelden voor alle fabrieken op de locatie, groot en klein, aangezien Chemelot als één ‘inrichting’ wordt beschouwd. Er zijn dus geen afspraken die per fabriek verschillen, wat gemakkelijk misverstanden zou kunnen geven.

Bedrijfsbrandweer
Chemelot beschikt over een bedrijfsbrandweer (Wet veiligheidsregio), die is voorzien van een meldkamer, speciaal materieel en deskundig personeel; het is een van de grootste professionele brandweercorpsen van Nederland. Ingeval van een (dreigende) ramp neemt deze bedrijfsbrandweer de eerste maatregelen. De overheidsbrandweer wordt gealarmeerd, waarna deze de operationele leiding overneemt.

Verder stelt de bedrijfsbrandweer een Actiecentrum in (Bedrijfsnoodplan), die bemenst wordt door deskundigen vanuit de bedrijven op de locatie. Dit Actiecentrum houdt zich bezig met de effecten van het incident op de fabrieken en hun medewerkers op de site.

Alarmering
In acute gevallen is de bedrijfsbrandweer bevoegd om in bepaalde sirenegebieden rondom Chemelot luchtalarm te geven, NL-Alert te activeren en om pagina 112 van L1 Teletekst in te schakelen. Het bericht bij brand en toxische rampen is: “Blijf binnen, sluit ramen en deuren en zet ventilatie uit.”
Ook op Chemelot wordt waar nodig sirene-alarm gegeven; men is geïnstrueerd hoe te handelen.

De bedrijfsbrandweer kan ook het spoor-, weg- en vaarverkeer laten stilleggen.

Verder kan de bedrijfsbrandweer bijstand vragen van de overheid: speciaal materieel, brandweermannen en ambulances. Daar staat tegenover dat de bedrijfsbrandweer Chemelot bijstand verleent aan de overheid, zoals bij transportincidenten waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn.

GRIP-structuur
In Nederland geldt voor de aanpak van incidenten de zgn. Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure (GRIP). Afhankelijk van de omvang van een incident worden meer partijen betrokken en wordt extra bijstand verleend (opschaling).
Van belang is dat Chemelot volledig bij deze procedure is aangehaakt, wat voorkomt dat tijdens een incident* nog afspraken gemaakt moeten worden.

Er worden vier GRIP-niveaus onderscheiden:
  • GRIP 0: de effecten blijven beperkt tot de plaats van het incident; de bedrijfsbrandweer is operationeel leider; eventueel wordt het Actiecentrum Chemelot ingesteld, maar verder behoeft niet te worden opgeschaald
  • GRIP 1: de effecten blijven beperkt tot Chemelot; de overheidsbrandweer is operationeel leider vanuit het Commando Plaats Incident (COPI), in overleg met het Actiecentrum
  • GRIP 2: de effecten blijven (nog) beperkt tot Chemelot, maar met dreiging daarbuiten; operationele leiding door het regionaal operationeel team (ROT), in overleg met het COPI
  • GRIP 3: effecten op de omgeving binnen één gemeente (Sittard-Geleen of Stein); operationele leiding door het ROT; bestuurlijke leiding door het gemeentelijk beleidsteam (GBT)
  • GRIP 4: effecten op de omgeving in meerdere gemeenten; operationele leiding door het ROT; bestuurlijke leiding door het regionaal beleidsteam (RBT).
ROT en RBT werken vanuit het Meld en Coördinatiecentrum (MCC) te Maastricht.

Binnen de GRIP-structuur wordt bijvoorbeeld geregeld:
  • Het omleiden van het verkeer door de politie
  • Ontruiming van verblijfplaatsen (op advies van brandweer en politie) en evacuatie van gebieden (op last van de burgemeester).

Crisiscommunicatie en informatie-uitwisseling
De overheid is verantwoordelijk voor de crisiscommunicatie over een incident op Chemelot, waarbij evenwel wordt afgestemd met een voorlichter van Chemelot, wat dan weer niet tot teveel vertraging mag leiden.

Om elkaar snel en concreet te informeren (onder meer met explosieveilige portofoons), schrijft het RBP Chemelot de METHANE-standaard voor:
  • Major incident: datum & tijdstip, GRIP-niveau
  • Exact location: betrokken gebouw/installatie/fabriek
  • Type of incident: aard van het incident
  • Hazard: hinder/geluid/ stank/explosie-/gezondheidsgevaar; productgegevens betrokken stof (stofnaam, hoeveelheid, VN-nummer/CAS-nummer, belangrijkste eigenschappen stof); bedreigd gebied
  • Access: aanrijroute; weersomstandigheden ter plaatse (windrichting, temperatuur, windsnelheid)
  • Number of causalities: aantal gewonden
  • Emergency services required: gevraagde bijstand.
Om die informatie te verkrijgen worden onder andere door gasspecialisten op en rond Chemelot metingen verricht.

Oefenen, oefenen!
Er worden regelmatig oefeningen gehouden, zodat wordt voorkomen dat het RBP Chemelot niet slechts een stoffig document is.

Bekijk tenslotte de reportage over de bedrijfsbrandweer van Chemelot, die L1 TV op 4 december 2015 uitzond: https://youtu.be/ydcI1RDemIw

Het “Rampbestrijdingsplan Chemelot 2015” van de Veiligheidsregio Zuid-Limburg is, evenals de Rampbestrijdingsplannen “Hoogwater Maas Zuid-Limburg”, “Maastricht Aachen Airport” en “AWACS Zuid-Limburg”, online beschikbaar via www.vrzuidlimburg.nl/nl/documenten

* Het RBP Chemelot gaat over ‘rampen’, maar is ook bruikbaar voor (minder ernstige) ‘incidenten’ of het voorkomen daarvan.