maandag 14 december 2015

2015: 80 – 75 – 50 – 40

Er gaat geen jaar voorbij of er wordt wel iets herdacht dat dan honderd, vijftig of tien jaar geleden is gebeurd: historische gebeurtenis of het geboorte- of sterfjaar van een beroemde figuur. Ik noem enkele herdenkmomenten in 2015 rond Chemelot.

Julianakanaal bij Stein

Een historisch jaar is bijvoorbeeld 1715: toen stierf de Franse Zonnekoning Lodewijk XIV. Of 1815: Slag bij Waterloo. En in 1915 publiceerde Einstein de algemene relativiteitstheorie. Dat is nu 300, 200 resp. 100 jaar geleden.
Bij mij komen vier andere getallen op, herdenkmomenten van 80, 75, 50 en 40 jaar geleden in relatie tot Chemelot.

1935: opening Julianakanaal
80 Jaar geleden werd het Julianakanaal geopend, dat parallel aan de Maas van Maastricht naar Maasbracht loopt. Dit kanaal was cruciaal voor de afvoer van steenkool en kunstmest naar afzetgebieden in Nederland, Duitsland en verder.
Er waren in 1935 in Zuid-Limburg twaalf steenkoolmijnen in bedrijf: de staatsmijnen Wilhelmina, Emma, Hendrik en Maurits en de particuliere mijnen Oranje-Nassau I, II, III en IV, Laura, Julia, Willem-Sophia en de Domaniale. Kunstmest werd bij de Staatsmijn Maurits geproduceerd.

In 2015 is het Julianakanaal nog steeds een belangrijk onderdeel van het waterwegennetwerk in Nederland. In opdracht van Rijkswaterstaat wordt gewerkt aan het verbreden van het kanaal om grotere schepen te kunnen verwerken. En OCI Nitrogen stelde in de Chemelot-haven te Stein een terminal voor vloeibare kunstmest en ammoniak in gebruik om het transport van deze producten per binnenvaartschip mogelijk te maken.

Centraal Laboratorium 1940

1940: opening Centraal Laboratorium
75 Jaar geleden werd het Centraal Laboratorium van DSM geopend. Ik heb me laten vertellen dat koningin Wilhelmina kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog de officiële openingshandeling verrichtte. Het laboratoriumgebouw werd ingericht naar aanwijzingen van de DSM-directeur Van Iterson, die kort tevoren naar Amerika was gereisd om te zien hoe de grote chemische bedrijven daar hun onderzoek hadden georganiseerd.

Het Centraal Laboratorium is inmiddels fors uitgebreid en omgedoopt naar Brightlands Chemelot Campus. In 2015 gingen hier twee onderzoekscentra van start: het Brightlands Materials Center en Chemelot InSciTe. Het Brightlands Materials Center is gericht op onderzoek naar polymere materialen (plastics). Chemelot InSciTe houdt zich bezig met de ontwikkeling en toepassing van biomedische materialen en de duurzame productie van biobased materialen.

Transition as tradition

1965: aankondiging mijnsluiting
50 Jaar geleden kondigde de toenmalige minister van Economische Zaken Joop den Uyl aan dat de mijnen in Limburg gingen sluiten, omdat de steenkoolwinning niet langer rendabel was door de opkomst van het aardgas en door goedkope kolenimport. Nieuwe werkgelegenheid werd gecreëerd in onder andere de textielindustrie (Macintosh), de kunststofverwerking (Curver) en bij de rijksoverheid (ABP en CBS).

In 2015 werd uitgebreid bij de mijnsluiting stilgestaan: het Jaar van de Mijnen. Daarbij werd gewezen op de transitie van de bedrijvigheid rond de mijnen, die onder meer heeft geleid tot Chemelot en Brightlands Chemelot Campus.
Die transitie is zeker indrukwekkend, maar soms wordt daarbij opgemerkt dat de chemische industrie in Geleen pas na de sluiting van de Staatsmijn Maurits in 1967 ontstond. Dit is niet correct: de chemie was al tientallen jaren eerder rond de Maurits ontstaan. Zo stonden in 1967 op het huidige Chemelot Industrial Park al fabrieken voor de productie van kunstmest, caprolactam, polyethyleen, synthetisch rubber en melamine. Die producten worden daar nu nog steeds gemaakt. Wel werden na 1967 onder meer acrylonitril, polyvinylchloride en polypropeen aan het productenpalet toegevoegd.

1975: explosie naftakraker 2
40 Jaar geleden, op 7 november 1975 vond de explosie plaats van naftakraker 2 op het huidige Chemelot-terrein. Daarbij vielen veertien doden te betreuren. Deze ramp heeft diepe indruk gemaakt. Iedereen die toen in de buurt was, had haar of zijn Kennedy-moment: je weet nog precies waar je was toen het gebeurde.
Bekijk het YouTube-filmpje: https://youtu.be/JFw4QWnnqBg

In 2015 werden Chemelot en de omwonenden geconfronteerd met een groot aantal incidenten die soms ernstige overlast gaven. De irritatie en ongerustheid die dat heeft opgewekt is begrijpelijk. Maar zonder daarvan iets af te doen, mogen we wel vaststellen dat het incident in 1975 veel ernstiger was.
Op Chemelot leren we nog steeds van elk incident en dat gold des te meer voor de explosie van naftakraker 2. Zo wordt nu inert stikstofgas gebruikt om te voorkomen dat stoffen in reactorvaten tot explosie kunnen komen (daar was bij naftakraker 2 niet in voorzien). En zo wordt de meetkamer van waaruit een fabriek wordt bestuurd niet meer middenin de fabriek geplaatst (zoals bij naftakraker 2), maar aan de rand ervan.

Lees “Breuken in het Heuvelland” van 15 juni 2015 voor meer informatie over de steenkoolwinning in Zuid-Limburg.
Lees ook “De ontdekking van de Mijngod” van 7 december 2015 voor een aardige anekdote over Staatsmijn Maurits.
En lees “Waarom iedereen beter wordt van Chemelot InSciTe” van 5 oktober 2015.