maandag 28 september 2015

Eet je smakelijk of liever gezond?

De keuze tussen smakelijk en gezond eten doet vermoeden dat het ene het andere uitsluit. En helaas, dat is ook zo! Maar alles went…, zelfs gezond eten.


Hierover is Kris Verburgh in “De voedselzandloper: over afvallen en langer jong blijven“ (2012) duidelijk: onze voeding is van grote invloed op de veroudering van ons lichaam. En suikers – waaraan de meesten welhaast verslaafd zijn – zijn de grootste boosdoeners. Deze door Verburgh wetenschappelijk onderbouwde vaststellingen impliceren dat smakelijk (lees: zoet) en gezond voedsel elkaar zo ongeveer uitsluiten.

Verburgh doet een indringende oproep om je te houden aan de voedingsvoorschriften die hij ons aan de hand doet. Die moeten leiden tot vertraging van het verouderingsproces. Hij brengt ze niet als het zoveelste dieet, maar als levenswijze. Je hoeft slechts één ding te doen: jezelf die leefstijl aanmeten.

Om de motivatie daartoe te bevorderen geeft Verburgh de wetenschappelijke onderbouwing. Daarbij merk ik op dat er volgens mij weinig alledaagse onderwerpen zijn, waarbij het wetenschappelijk onderzoek zoveel tegenstrijdige uitkomsten oplevert als voeding. Ook Verburgh kreeg kritiek te verduren, vooral op de directe relatie die hij legt tussen specifieke voedingsmiddelen en het optreden danwel voorkomen van specifieke ziekten. Ik denk dat dit boek niettemin nuttige inzichten biedt.

Voedselzandloper
Om de voedingsrichtlijnen gemakkelijker onthouden zijn ze door Verburgh in de vorm van de Voedselzandloper gegoten, zie afbeelding. Hieruit kun je eenvoudig aflezen welke voedingsmiddelen in de bovenste driehoek je beter kunt vervangen door voeding van dezelfde trede in de onderste driehoek.

Daarbij gelden drie basisprincipes:
     1. Snelle suikers zijn zeer ongezond
     2. Kijk uit met proteïnen
     3. Vetten zijn gezonder dan gedacht.

Ik voeg daar in alle bescheidenheid mijn basisprincipes aan toe:
4. Eet gevarieerd, mijn eigen ‘volkswijsheid’- voedingsvoorschrift
5. Alles met mate, volgens de Griekse wijsgeer Solon (ca. 640-560 v. Chr.: “niets te veel”).

De Voedselzandloper omvat zeven treden en ik laat ze hier volgen met (enigszins in staccato) de nadere richtlijnen van Verburgh.

TREDE 1: Dranken

Frisdranken, melk, (drink)yoghurt, niet-versgeperste vruchtensappen 
Vervangen door: 
Water, groene thee, witte thee, gemberthee, rode wijn, versgeperst vruchtensap, plantaardige melk (onder andere: sojamelk, amandelmelk, rijstmelk), koffie.

Drink een kwartier voor het ontbijt twee glazen water.

Groene thee bevat licht toxische flavonoïden, die de verdediging van de lichaamscellen prikkelen en zo beschermen tegen ernstiger schade: het remt ontstekingen – en dus kanker. Ook witte thee en gemberthee worden door Verburgh aanbevolen.

Frisdranken bevatten (te) veel verborgen suikers, fosfaten en kunstmatige zoetstoffen – vervang ze door water en groene en witte thee.

Alcohol is licht toxisch en bevat calorieën. Door die licht toxische werking is licht alcoholgebruik juist goed voor hart- en bloedvaten.

Koffie heeft een beschermend effect tegen alzheimer, parkinson en diabetes. Maar drink het met mate: hart- en vaatziekten, bepaalde kankers en osteoporose.

Melk bevat groeifactoren en verhoogt dus de kans op prostaat-/eierstokkanker. Melk helpt niet om botontkalking te voorkomen, groente en fruit bevatten (meer) calcium. Vervang yoghurt door havermoutpap, sojayoghurt of sojapap. Plantaardige eiwitten (in sojamelk) zijn gezonder dan dierlijke eiwitten omdat ze minder methionine (een aminozuur) en zwavelhoudende aminozuren bevatten (dan koemelk).

TREDE 2: Groente, fruit, havermoutpap, peulvruchten en paddenstoelen

Brood, aardappelen, pasta en rijst
Vervangen door:
• Havermoutpap (broodvervanger), peulvruchten (bonen, erwten, linzen, sojabonen), paddenstoelen
• Fruit (niet schillen, maar wassen en afdrogen)
• Groente.

Verburgh maakt ons bekend met de glycemische index voor voedingsmiddelen met koolhydraten. De referentiewaarde geldt voor glucose (index = 100). Voedingsmiddelen met een index hoger dan 50 (en weinig nutriënten) worden liefst vervangen door voedingsmiddelen met een lagere index.

En dan vallen er heel wat lekkernijen naast het tafellaken: frietjes (index = 95), aardappelpuree (90), cornflakes (85), chips (80), gekookte aardappelen (75), tafelsuiker (sucrose, 70), witbrood (70), witte rijst (70), koeken (70), bruinbrood (65), bruine rijst (60), 'witte' pasta (55), roggebrood (55) en volkorenpasta (50).

Onderin de zandloper vinden we sla, kool, broccoli, courgette, ui, knoflook, tomaat, aubergine (10); tofoe, walnoten, abrikoos (15); kers, pruim, grapefruit (21); donkere chocolade (22); appel, perzik (30); sinaasappel, peer (35); volkorenbrood (40).

Als broodvervanger schotelt Verburgh ons havermoutpap voor.

Iemand die voedsel eet waarin weinig methionine voorkomt, zoals in peulvruchten (bonen, erwten, linzen en soja), zal ook minder eiwitten aanmaken, wat het verouderingsproces kan vertragen.

Paddenstoelen zijn kankerwerend. Peulvruchten en paddenstoelen bevatten vooral koolhydraten en vervangen aardappelen, rijst of pasta.

Groenten remmen verouderingsziekten af: maculaire degeneratie, cataract (staar), achteruitgang van het geheugen en hart- en vaatziekten; sommige groenten zijn werkzaam tegen specifieke kankers. Verburgh adviseert 300 gram per dag, rauw of gekookt, ook als groentesap (i.p.v. aardappelen, rijst, pasta).

Fruit is goed voor de huid en de bloedvaten (ook als versgeperste vruchtensappen). Fruit remt dementie (ziekte van Alzheimer) dankzij de flavonoïden, met name anthocyanines in rood fruit.

TREDE 3: Vis, gevogelte, eieren, kaas en soja

• Fastfood (hamburgers, pizza's, hotdogs en snacks)
• Rood vlees (varken, rund, schaap, paard)
• Gefrituurd voedsel
Vervangen door:
Vette vis (zalm, makreel, haring, ansjovis, sardines), gevogelte (kip en kalkoen), eieren, kaas

Vette vis en gevogelte bevatten zink, ijzer, vitamine B12, creatine en carnosine, alsmede omega-3-vetzuren; met mate eten.

Rood vlees verhoogt de kans op kanker, hart- en vaatziekten en diabetes, alsmede op osteoporose en allerlei ontstekingen. Groenten en peulvruchten kunnen voorzien in de nodige proteïnen (en zijn dus geschikte vleesvervangers).

Gefrituurd voedsel bevat transvetten, veroorzaken hoge bloedsuiker- en insulinepieken, bevatten fosfaten die het verouderingsproces versnellen, bevatten nagenoeg geen flavonoïden, vitamines, mineralen en andere nutriënten, ze zijn verslavend en bevatten zeer veel calorieën.

TREDE 4: Zwarte chocolade, noten, sojapap, sojayoghurt

Zoetigheden (koeken, gebak, snoepgoed en ijs)
Vervangen door:
Zwarte chocolade, noten, sojapap, sojayoghurt

Zoete tussendoortjes zijn verslavend en zorgen voor ontwenningsverschijnselen.
Word geheelonthouder van zoetigheden, inclusief chips!

Cacoa bevat gezonde flavonoïden en zo verlaagt zwarte chocolade de kans op hart- en vaatziekten, kanker en diabetes.

Noten bevatten gezonde vetten. Walnoten (ongepeld) bevatten omega-3-vetzuren, tegen de ziekte van Alzheimer, maar goed voor de bloedvaten; vermindert de kans op een hartaanval.

TREDE 5: Suikervangers, gezonde oliën en smaakversterkers

• Suiker
• Zout
• Omega-6-rijke oliën (maïsolie, zonnebloemolie, palmolie, sesamzaadolie), margarine, boter, vetrijke sauzen
Vervangen door:
• Suikervervangers (stevia, tagatose, fruit)
• Gezonde smaakversterkers (kruiden, knoflook, ui, citroensap, azijn, kalium)
• Gezonde oliën (olijfolie, lijnzaadolie, walnootolie, koolzaadolie, sojaolie)

Oliën, boter, margarine en vetrijke sauzen bevatten relatief (te) veel omega-6-vetzuren, die ontstekingen veroorzaken en die sowieso al teveel in een westers dieet voorkomen (ook in mayonaise). Boter bevat veel verzadigde vetzuren, die overal in het lichaam kunnen samenklonteren.

Gezonde oliën bevatten relatief veel omega-3-vetzuren, die zeer gezond zijn. Olijfolie remt verouderingsprocessen en is ontstekingsremmend. Gebruik voor koken olijfolie, koolzaadolie of avocado-olie.

Suikers doen eiwitten in het lichaam verkleven. Stevia, tagatose en fruit zijn geschikte suikervervangers.

Het is niet zozeer een teveel aan zout, maar een tekort aan kalium dat ongezond is (beroertes). Kalium zit in groenten en fruit.

Verburgh schrijft anti-kankereigenschappen toe aan de volgende kruiden: peterselie, kurkuma (curcumine), zwarte peper, kaneel; tijm, kamille, pepermunt, rozemarijn en oregano.

Knoflook en uien zijn licht toxisch, prikkelen het verdedigingsmechanisme; dit verlaagt het risico voor hart- en bloedvaten. Knoflook (rauw) is zelfs genezend en remt ook kanker en diabetes.

TREDE 6: Voedingssupplementen

Medicatie
Versus
'Intelligente' voedingssupplementen

Voorkom suboptimale tekorten van bepaalde voedingsstoffen: B-vitamines, magnesium, jodium, selenium en vitamine D. Suboptimale tekorten leiden op lange termijn tot gezondheidsproblemen en versnellen het verouderingsproces.

De meeste medicatie geneest volgens Verburgh niet, maar onderdrukt de symptomen, terwijl de bijwerkingen schadelijk kunnen zijn. Die symptomen worden dikwijls veroorzaakt door een ongezond eetpatroon.

Stevig ontbijt
En tenslotte een algemene richtlijn: maak van het ontbijt je hoofdmaaltijd. Dit volgens het gezegde: “'s Morgens moet je eten als een koning, 's middags als een prins en 's avonds als een bedelaar.

Vraag: wie heeft ervaringen met de toepassing van de Voedselzandloper op het eigen voedingspatroon?

Meer informatie over de Voedselzandloper: www.voedselzandloper.com. Wie aan de hand daarvan serieus haar of zijn leefstijl wil veranderen en/of wil afvallen, adviseer ik om vooraf de huisarts te raadplegen.

maandag 21 september 2015

De verbazingwekkende wereld van chemie

Op zaterdag 26 september 2015 ontvangt Chemelot omwonenden en geïnteresseerden tijdens de Dag van de Chemie. Een kennismaking met de verbazingwekkende wereld van de chemie en wetenschap.


Dag van de Chemie
De Dag van de Chemie is een tweejaarlijkse open dag die wordt georganiseerd op initiatief van de Vereniging voor de Nederlands Chemische Industrie (VNCI). Chemische bedrijven in heel Nederland openen dan hun poorten voor bezoekers, bedrijven als Syncom, BASF, Akzo Nobel, Corbion Purac, Albemarle, LyondellBasell, Arkema en Nyrstar.
Ook op Chemelot slaan verschillende bedrijven de handen ineen om bezoekers een kijkje in de keuken te geven.

Verbazingwekkende chemie
Wat vooral verbazingwekkend is aan chemie, is de vanzelfsprekendheid. Chemische producten worden door boeren, burgers en buitenlui gebruikt en verbruikt zonder dat zij veel aandacht geven aan de herkomst ervan.

Daarbij moet in eerste plaats worden opgemerkt dat dit nu juist een zegening van de chemische industrie is: chemische producten die uitmunten in functionaliteit, gebruiksgemak, duurzaamheid en (soms) in onzichtbaarheid.

Dat gezegd hebbend, is het tijd voor een nadere kennismaking met de chemische industrie – de explicitering ervan aan de hand van aspecten als maatschappelijke relevantie, economisch belang, technisch vernuft, logistieke uitdaging, duurzaamheid, de fabriek als werkgemeenschap en – last, but not least – veiligheid, gezondheid en milieu.
Het is vrijwel ondoenlijk om al die aspecten tijdens een open dag onder de aandacht van de bezoekers te brengen; ik beperk me hier tot korte karakteristieken van de deelnemende bedrijven op Chemelot.

Brightlands Chemelot Campus
Op de campus wordt geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling van nieuwe toepassingen van hoogwaardige materialen, biomedische materialen en biobased materialen. Daarbij werkt de campus onder de naam Brightlands samen met Maastricht Health Campus, Campus Greenport Venlo en Smart Services Campus in Heerlen.

Chemelot Innovation and Learning Labs (CHILL)
Gevestigd op de campus maakt CHILL een innovatieve leer-, werk- en onderzoeksomgeving beschikbaar waar onderwijs (van mbo tot en met wo) en bedrijfsleven (van mkb’er tot en met multinational) samenwerken aan de ontwikkeling van kennis en nieuwe producten. CHILL zorgt ervoor dat er voldoende goed opgeleide mensen voor de sector beschikbaar komen.

Dried Blood Spot Laboratory (DBSL)
DBSL ontwikkelde een methode om het gehalte aan medicijnen, vitamines en andere stoffen in bloed te bepalen. De bloedmonsters worden heel eenvoudig door middel van een vingerprik afgenomen. Deze manier van afname kan zonder professionele hulp worden toegepast en is met name geschikt voor kinderen en ouderen.

DSM Resolve
DSM Resolve helpt onderzoekers naar innovatieve materialen, chemicaliën en medicijnen om hun producten beter te begrijpen met behulp van geavanceerde analysetechnieken; zo beschikt het bedrijf over elektronenmicroscopen.

Intertek
Intertek ondersteunt klanten bij het verbeteren van de kwaliteit (duurzaamheid, performance, integriteit) en veiligheid van producten, middelen en processen. Dit doet het bedrijf via audits en inspecties, testen, training, advies, kwaliteitsbewaking en certificering. Een sprekend voorbeeld is de controle van de veiligheid van speelgoed.

LANXESS Elastomers
De rubberproducten van LANXESS Elastomers komen we bijvoorbeeld tegen in auto’s: de zwarte rubber profielen langs de portieren en de rubber manchetten onder de motorkap. Voor onderzoek beschikt het bedrijf op de campus over een laboratorium, waar robots een groot deel van het werk verrichten.

OCI Nitrogen
De kunstmest van OCI Nitrogen speelt een essentiële rol in het verbeteren van de productiviteit van de landbouw en daarmee ondersteunt het bedrijf de toenemende vraag naar voedsel in de wereld. Ook produceert OCI melamine, dat wordt gebruikt als grondstof voor lijmen en harsen in toepassingen als meubelplaten, laminaatparket, coatings en verven.

Reverdia
Reverdia produceert bio-barnsteenzuuur, een grondstof voor bio-materialen als afbreekbaar landbouwplastic, koffiebekertjes en duurzame schoenzolen van sportschoenen. De herkomst ervan uit biomassa komt tegemoet aan de groeiende marktvraag naar duurzame materialen met een lagere CO2-belasting en draagt bij aan het reduceren van de opwarming van de aarde.

SABIC
Het internationale petrochemische bedrijf SABIC maakt op Chemelot grondstoffen voor de productie van verschillende kunststoffen, gemaakt uit geraffineerde aardolie. Producten van SABIC kom je dagelijks tegen: thuis, in de auto, op kantoor, in de sportschool – overal. Kunststof is een waardevol product.


Sitech Services
Om fabrieksinstallaties zo goed mogelijk te laten draaien, is specifieke deskundigheid nodig waarover niet elk bedrijf op Chemelot beschikt. Dat is ook niet nodig, want daarvoor kunnen zij een beroep doen op Sitech Services. De dienstverlening omvat het onderhoud van fabrieken, de bedrijfsbrandweer, veiligheidsmiddelen, security, de afvalwaterzuivering en het beheer van zaken als wegen, riolen, spoorlijnen en de haven in Stein.

Technoforce
Technoforce ontwikkelt uiteenlopende typen fysische scheidingsapparaten (bv. verdampers, drogers, extractors en kristallisators), die bijvoorbeeld in de chemische industrie, de voedingsmiddelenindustrie en voor afvalwaterzuivering gebruikt worden. Op de campus beschikt het bedrijf over een proeffabriek om klanten te helpen met de ontwikkeling van gewenste scheidingen. Zie ook mijn blogpost  “Scheiden doet verblijden” van 14 april 2014.

Total Safety
Een van de vele dienstverleners op Chemelot is Total Safety, die diensten en middelen levert op het gebied van veiligheid. Tijdens het groot onderhoud van fabrieken zet het bedrijf veiligheidstoezichthouders in om erop te letten dat de werkzaamheden veilig worden verricht.

Universiteit Maastricht
Op de campus verzorgt de Universiteit Maastricht de bacheloropleiding Maastricht Science Programme en – sinds dit schooljaar – de masteropleiding Biobased Materials. De aanwezigheid van een academische opleiding in een industriële omgeving maakt Chemelot uniek; zie ook mijn blogpost “Wat Chemelot bijzonder maakt” van 25 mei 2015.

Wessem Port Services
Grote hoeveelheden chemische producten moeten naar de klanten worden getransporteerd, bijvoorbeeld per schip. In de haven te Stein verzorgt Wessem Port Services op efficiënte wijze de overslag van kunstmest voor OCI Nitrogen.

Yparex
Yparex produceert hechtmiddelen, een soort “plakplastic” dat gebruikt wordt in onder andere voedselverpakkingen, medische verpakkingen en bouwmaterialen (bijvoorbeeld vloerverwarmingsbuis). Terwijl de productie in Enschede plaatsvindt, vindt op de campus het onderzoek naar nieuwe producten en toepassingen plaats.

Je kunt de Dag van de Chemie Chemelot op zaterdag 26 september 2015 bezoeken.
Meld je aan via www.dagvandechemielimburg.nl.

maandag 14 september 2015

Het leven is als een schuimparty

De filosofische vraag “Waar bevindt de mens zich?” verschaft begrip in de ontwikkeling van het jonge mensenleven en in die van beschavingen. Het leidt ook tot een beter inzicht in de plaats van de mens in de moderne samenleving.


Voor een zoektocht naar ‘WAAR’ de mens zich bevindt, maakt de Duitse filosoof Peter Sloterdijk gebruik van de metaforen ‘bellen’, ‘globes’ en ‘schuim’. De kennis daarover noemt hij ‘sferologie’ en daarbij onderscheidt hij microsferologie, macrosferologie en plurale sferologie.

De blogpost “Waar de zeepbel uiteenspat” van 13 april 2015 ging over de plaats waar de mens zich bevindt aan het begin van zijn leven, in een ‘bel’ die wordt gekenmerkt door geborgenheid – de microsfeer. De post “Wat je kunt leren van een bol” van 1 juni 2015 ging over de wijze waarop mensen sinds de Oudheid samenleven op een ‘globe’ in een bedreigend universum – de macrosfeer.

In “Sphären III – Schäume: Plurale Sphärologie” (“Sferen III – Schuim: plurale sferologie”; 2004) beschrijft Sloterdijk hoe het leven zich in de huidige tijd ontwikkelt. In de moderne samenleving zoekt de ene mens bescherming tegen de andere met behulp van techniek en veiligheidsstructuren in de vorm van de welvaartsstaat, de wereldmarkt, media, netwerken, verzekeringspolissen en telecommunicatie (voor het totaal daarvan gebruikt Sloterdijk de biologische term ‘immuunsystemen’).

Volgens Sloterdijk zijn samenlevingen niet homogeen. De moderne samenleving is als ‘schuim’: een aggregaat van cellen, ruimten, processen, microsferen – van paren, huishoudens, bedrijven, verenigingen, bonden, clubs en genootschappen. Deze cellen grenzen aan elkaar als de afzonderlijke bellen in een schuimberg, ze liggen in lagen op of onder elkaar. Daardoor zijn de cellen niet echt voor elkaar bereikbaar en evenmin effectief van elkaar te scheiden.

Dit wordt concreet zichtbaar in de architectuur van hedendaagse steden, met name in de twee succesvolste architectonische innovaties van de 20e eeuw: het appartement en het stadion (daarnaast zijn er de congrescentra, jaarbeurscomplexen, vergadercentra, conferentiehotels, clubgebouwen, enz.).

Het appartement is de plaats van de symbiose van het alleenstaande individu met zichzelf en zijn omgeving met behulp van individualiserende woon- en mediatechnieken (in Sloterdijk’s taal: de verschuiming van het individu in egosferische cellenconglomeraten).
Het stadion is als een architectonische collector voor grote aantallen fysiek geaggregeerde mensen, voor opgewonden massa’s (de verschuiming van de menigte in grote containers). Sleutelwoorden voor dergelijke collectoren zijn: Olympische Spelen, Russische Revolutie en fascisme.

Vooral in de seriële, modulaire bouw van appartementen komt de schuimstructuur zichtbaar tot uitdrukking: schuimcellen met gemeenschappelijke scheidingsinstallaties (wanden, deuren, gangen, straten, hekken, grenzen, doorgeefluiken, media).

 
Translated Vase, Yee Soo-Kyung (2012)

Negen-dimensionale structuur van de antrotoop
Sloterdijk karakteriseert constructies als appartementen en stadions aan hand van de negen dimensies van de zgn. antrotoop oftewel de plaats waar mensen samen-zijn:

1. De chirotoop: de handelingsomgeving waarin mensen werktuigen hanteren, zoals werpgerei en slagmiddelen, en waarin hem taken worden opgelegd. Met werpgerei leren mensen om op afstand te handelen, waarbij de hersenen steeds complexere prestaties leveren – actio in distans. Slagmiddelen als hamers en bijlen markeren het begin van de productie met technische middelen.
De appartementskeuken is een chirotoop in miniatuur. Wie zichzelf vanuit de eigen keuken verzorgt, speelt de dubbelrol van gastheer en gast, resp. kok en eter.

2. De fonotoop: de akoestische stolp waaronder samenlevenden naar elkaar luisteren en met elkaar spreken; elkaar-horen leidt tot erbij-horen. Individualiteit veronderstelt stilte-eilanden waarop het individu zich kan terugtrekken om de 'eigen stem' te ontdekken. Waarheid wordt gevonden waar stilte heerst (Augustinus).
Het stadion is een deinende fonotoop, waarin honderdduizend stemmen een lawaaistolp over de aanwezigen zetten. Voorzien van radio, televisie en telefoon kan ook het appartement als fonotoop worden gezien.

3. De uterotoop: de geboorteplaats van mensenkinderen en daarmee het vrouwelijke element van de antrotoop. Hier komt het saamhorigheidsgevoel van mensen tot uitdrukking, met name in de binding tussen moeder en kind.

4. De thermotoop: de verwenningsruimte, waarvan de haard een duidelijk teken is. De thermotoop is de plek waar de groepsleden het directe warmtevoordeel van het vuur (meer algemeen: comfortervaringen) ervaren. Aangezien er niet genoeg voordelen voor allen zijn, is er een geschiedenis van gevechten tussen verwenningsgroepen. Moderne vormen van de thermotoop zijn de verzorgingsstaat, de consumptiemaatschappij, de belevenismaatschappij, de fun society.

5. De erotoop: het veld van de verlangens en de afgunst. Hier geldt het tiende gebod om de gevaarlijke concurrentie van de begeerte een halt toe te roepen: gij zult niet begeren. Want hier geldt ook het principe van de mimetische begeerte: mensen hebben de neiging om – elkaar imiterend – wat een ander heeft ook zelf te willen hebben (René Girard).
Het appartement is als studio voor de verwerking van frustraties een erotoop in miniatuur.

6. De ergotoop: de plaats waar mensen coöperatief de last van hun taken verdelen. Dergelijke inspanningsgemeenschappen komen vooral tijdens stresssituaties, in ‘noodgevallen’ tot uitdrukking.
Het appartement is een ergotoop, als toneel van sportieve zelfzorg: de bewoner als trainer en pupil – je moet immers in conditie blijven.

7. De alethotoop: de plaats waar kennis gedeeld wordt. Daarbij ontstaat een tweedeling tussen wetenden of experts (sjamaan, priester, ziener, schrijver, filosoof, wetenschapper) en leken (stamlid, analfabeet, patiënt, gelovige, krantenlezer, toeschouwer).
Met de bewoner als leraar van zichzelf (autodidacten) is het appartement een alethotoop. Hier kan men zich (met zijn populairwetenschappelijke boeken en tijdschriften) zonder getuigen wijden aan de boekhouding van de onloochenbaar eigen onwetendheid [en aan het schrijven blogs, KB].

8. De thanatotoop: de zone voor de voorouders ofwel het district van de goden (theotoop). Godenfiguren werpen licht op de stress die van buiten de menselijke ruimte komt, bijvoorbeeld van voorouders, natuurlijke agressie en catastrofes alsmede van nieuwe waarheden die voortvloeien uit uitvindingen en ontdekkingen. Als grenspolitie werd in de vroege theotopen de priester aangesteld, met het offer als methode om de indringers aan gene zijde tevreden te stellen.

9. De nomotoop: de wereld van de normen, die zorgt voor stabiliteit van samenlevingen: zeden, recht en wet, regels, productieverhoudingen, ruilverhoudingen, arbeidsdeling, taalspelen, levenswijzen, instituties, orderegels, orderregels. De bekendste norm is de categorische imperatief: je mag alleen die dingen willen waarvan je kunt willen dat ook anderen ze willen.

Transformerende religies
Sloterdijk spreekt hierboven over de thanatoop en de theotoop (dimensie 8). In de moderne tijd is de aandacht voor voorouders en goden verflauwt. De museale religies jodendom en christendom transformeren zichzelf en volgens Sloterdijk zou deze transformatie zich wel eens kunnen ontpoppen tot een van de invloedrijkste spirituele feiten van de komende tijd. Dit heeft te maken met de derde transcendentie: de menselijke ander – de xenotoop. De ander is de vermoorde die mij met de vraag bezoekt waarom ik op het tijdstip van het misdrijf belangrijker dingen te doen had dan hem te helpen. In de plaats van de nieuwtestamentische vraag "Wie is mijn naaste?" komt op mondiaal niveau: "Wie moet geholpen worden?"

Buiten de moderne samenleving, zoals hierboven beschreven, heersen vaak omstandigheden die alleen als volstrekte ontkenning van het menselijke potentieel moeten worden aangemerkt. Driekwart van de mensheid blijft verstoken van de kansen van het welvaartsklimaat.

Zie ook mijn blogpost “Scheiden doet verblijden” van 14 april 2014, waarin ik naar Sloterdijk verwijs.

maandag 7 september 2015

Golden Ages of Ireland

Ireland is rich in history. Those who look carefully will find in the landscape medieval works of art and buildings. These date from a time when Ireland had a great influence on Europe.

Gallarus Oratory, Dingle Peninsula

Whoever has visited Tuscany and saw the Italian art treasures, certainly became impressed, bearing in mind how old these works of art are. For instance, the Crucifix of San Domenico by Cimabue at Arezzo is more than seven hundred years old (1268-1271). However, it turns out that also Ireland goes a long way when it comes to medieval art and buildings. In the Early Middle Ages, Ireland was ahead of the rest of Europe in cultural terms; Europa was still recovering from the collapse of the Roman Empire and the invasion of new peoples (the Migration).
I take you along to a special little chapel, extraordinary high crosses and remarkable round towers from these ‘Golden Ages’ of Ireland.

Beehive Hut, Dingle Peninsula

Beehive Huts
While we did the so-called Slea Head Route on Dingle Peninsula (Co. Kerry), it was misty. So, no open views, but we did discover other things. For example, the Beehive Huts, small huts made of stone, which were inhabited from prehistoric times until 1200. They were usually made of rock, which was abundant. The stones were stacked in successive layers, each layer a little closer to the center and so on – in the form of a beehive – until a small opening at the top could be covered with a cover stone.
No cement was used. The stones are angled outward against inflowing water. This construction method, which requires special skill, is called corbelling.

Gallarus Oratory
Another example of corbelling (or dry stone masonry) is the Gallarus Oratory (Séipéilín Ghallarais). This is a 8th century (!) chapel of 8 by 5 meters, in the form of an upside-down boat. Although built of loose stones, no water seeps through. The floor inside the church is bone-dry. It is the only building of its kind that still exists and is still in perfect condition.
The chapel has a window and according to legend, the soul of the person who climbs out through that window is purified.

High cross, Drumcliff

High crosses
Drumcliffe (Co. Sligo) was a pilgrimage, because in 574, St. Columba founded a monastery there. Columba of Colum Cille (521-597) was prince, monk, combatant, poet, and diplomat, as well as the founder of the monasteries at Derry, Durrow, and on the Scottish island Iona.
According to tradition, St. Columba would have expelled the Loch Ness Moster.

Of St. Colmcille’s monastery only the high cross an the round tower remain. A high cross is a stone cross, to Celtic model, in which biblical scenes are etched. These Celtic crosses were intended for the believers of that time, who couln’t read – as some sort of illustrated bible.
The high cross in Drumcliff was erected in the 11th century, is almost 4 meter high, and is one of the most beautiful that still remain in Ireland.

Round tower, Drumcliff

Round towers
During the Middle Ages, so-called round towers were built in Ireland, to offer refuge against marauding Vikings, Norsemen and local chiefs. They were about 30 meter high, with a conical cap. Typically they were four stories high. The entrance was located at a few meters hight and was attainable via a ladder that could be pulled up. Here the Irish monks secured their handwritten manuscripts, including the Book of Kells.

In Drumcliff stands the remainder of a round tower, built between 900 and 1200. In 1396, lightning struck here and subsequently the largest part of the tower was used to build a nearby bridge.
The story goes that when the wisest man of Ireland passes here, the debris will fall down on him.

Grave of W.B. Yeats, Drumcliff

Now that we’re in Drumcliff…
Next to the church of Drumcliff, built in 1809 and named after St. Columba, we find the grave of the Irish poet William Butler Yeats (1865-1939). On the tombstone is a verse from his poem “Under Benbulben”, which he wrote shortly before his death; the title refers to the nearby Mount Benbulben (575 m):

Cast a cold Eye on Life, on Death,
Horseman, pass by.

Near the church is a monument, in which Yeats’ poem “He wishes for the Cloths of Heaven“ is engraved:

Had I the heavens' embroidered cloths,
Enwrought with golden and silver light,
The blue and the dim and the dark cloths
Of night and light and the half-light,
I would spread the cloths under your feet:
But I, being poor, have only my dreams;
I have spread my dreams under your feet;
Tread softly because you tread on my dreams.

Muiredach’s High Cross, Monasterboice

Monasterboice
Off the coast of Drumcliff lies the uninhabited island Inishmurray, where the remains are of the 6th century monastery of St. Muiredach mac Echdach. This name brings me to Ireland’s most beautiful high crosses, the ones at Monasterboice (Co. Meath). Here St. Buithe (445-521) founded a monastery. In his youth, this Buithe mac Bronach probably met St. Patrick, the apostle of the Irish. He followed his training for priesthood in Rome and spent some time in Germany and Scotland, before returning to Ireland. There are many miracles attributed to him, including the awakening of the dead to life. St. Buithe died on the same day St. Columba was born. After his death, Monasterboice became famous for its wealth, art and knowledge.

During 890-923, Muiredach mac Domhnaill was abbot of Monasterboice. In the cemetery is the impressive 10th century Muiredach Cross, 5.30 m high. On the west side of the cross is an Irish inscription: “Or do Muiredach las ndearnad in Chros,” a prayer to the creator of the cross, to Muiredach.

Round tower and high cross, Monasterboice

Near a second high cross is the round tower of Monasterboice from the 9th century, unfortunately without a conical cap.
The monastery was destroyed by fire in 1097 and also the precious library was lost then.

Round tower, Ardmore (with conical cap)

Ardmore and Cloyne
Whoever is looking for a round tower in good order – i.e., with a conical cap – arrives at Ardmore (Aird Mhór, Co. Waterford). Ardmore is the oldest Christian settlement in Ireland, founded by St. Declan around the year 400. This round tower dates from the 12th century.

Round tower, Cloyne

Not far away stands the round tower of Cloyne (Co. Cork), from the 9th century. In this town there is also the somewhat dilapidated St. Colman's Cathedral from 1250. Opposite this church there is a plaque with the following text:

In memory of John Ahern, John Claney, Richard Moreen, Stephen Myles,
Cloyne United Irishmen who for conspiracy to murder a County Limerick Militiaman,
were hanged at The Gallows Green, Cork on 25th April 1798

Columbanus and Willibrord
St. Columba is not the only representative of the influential role of Ireland in Europe during the Early Middle Ages – in his case the Iona monastery. For example, the Irish monk Columbanus travelled to France between 590 and 614 and founded the monastery of Bobbio in northern Italy. This monastery developed into one of the largest libraries of the Middle Ages.
Another example is Willibrord (658-739), who, though English by birth, traveled from Ireland to convert the Frisians (read: the Dutch) to Christianity.

This blog post is a repost of my (Dutch) August 25, 2014 post.
Read my May 20, 2013 blog post about the reason why of my English reposts.
See also my November 17, 2014 blog posts “The largest in the world” about Ireland.