zondag 25 augustus 2013

Gedachten bij eeuwenoude manuscripten

In het onlangs gerenoveerde Drents Museum te Assen is momenteel de Dode Zeerollen-tentoonstelling te zien (tot 5 januari 2014). Een verduisterde ruimte, een drukknopje voor wat licht en ik zie eeuwenoude manuscripten, acht fragmenten. Was ik de taal machtig, dan las ik ze in korte tijd. Mijn gedachten over de context en de inhoud ervan en over verspreiding van ideeën.


Ik vind het intrigerend om documenten onder ogen te krijgen die stammen uit ‘de tijd van Jezus’. Een vergelijkbaar gevoel had ik in Arezzo, waar in kerk San Domenico een houten kruisbeeld hangt, dat in de dertiende eeuw door de Italiaanse kunstenaar Cimabue werd beschilderd. Wat oud!

Maar die stukjes boekrol zijn zoveel ouder en delicater. De bijna duizend manuscripten uit de 3e eeuw vóór tot en met de 1e eeuw na Christus werden tussen 1947 en 1956 ontdekt in de elf grotten van Qumran, ten noordoosten van de Dode Zee.

Context
De Dode Zeerollen confronteren ons met een dramatische fase in de joodse geschiedenis.

Die geschiedenis voert terug naar 965-926 v. Chr., toen koning Salomo de eerste tempel in Jeruzalem bouwde. Dit heiligdom werd in 586 v. Chr door de Babylonische koning Nebukadnezar verwoest. Nadat de Judese ballingen onder de Perzische koning Cyrus naar Jeruzalem konden terugkeren, werd in 515 v. Chr. de tweede tempel ingewijd.

In 63 v. Chr veroverde de Romeinse generaal Pompeius de Grote Jeruzalem en in 6 n. Chr. kwam Judea onder direct Romeins bestuur. In 66 n. Chr. kwamen de Joden tegen de Romeinen in opstand – de Dode Zeerollen werden waarschijnlijk toen verstopt. In 68 n. Chr. verwoestten de Romeinen Qumran, in 70 n. Chr. veroverde Titus Jeruzalem en verwoestte de tweede tempel. In 73/74 n. Chr. werd het laatste Joodse bolwerk, Masada door de Romeinen ingenomen.

De uitkomst van de Joodse opstand betekende in de praktijk de ondergang van een cultuur die diepzinnige teksten had voorgebracht. “Alles van waarde is weerloos,” schreef de Nederlandse dichter Lucebert in 1974, maar gelukkig hebben de Dode Zeerollen de tand des tijds doorstaan.

Inhoud
De Dode Zeerollen wierpen nieuw licht op de vorming van de Bijbel en leverden een schat aan nieuwe teksten op. Het bleek dat de joodse religie en cultuur veel dynamischer en pluriformer was dan aanvankelijk werd gedacht. Zo vinden we er bijvoorbeeld de Joodse wortels van de eerste christenen.

De tentoonstelling helpt de bezoeker met vertalingen, zoals een passage uit “4QGenesis”, inclusief schrijffouten en ontbrekende passages […]:

1. In het begin schiep God de hemel en de aarde [
2. [ov]er [de oervloe]d, en Gods geest zweefde over het water [
3. God [z]ag dat het licht goed was, en Go[d] scheidde [
4. God noemde het licht dag, en de duisternis noem[de hij
5. De eerste dag.     ONBESCHREVEN
6. God zei: ‘Er moet midden in de wateren een gewelf komen dat sch[eidt van elkaar
7. God het gewelf en scheidde het water ond[er
8. boven het gewelf. En zo gebeurde het. God noemde het gewelf he[mel
9. De tweede dag.     ONBESCHREVEN
10. En God zei: ‘Het water onder de hemel moet zich verzamelen [
11. En zo gebeurde het. God noemde het droge a[arde
12. het goed was.     En Hij ze[i

Het vervolg laat ik aan de filologen. Ik beken dat ik hiermee op een gevoelig punt in mijn blogschrijverij ben gekomen. Zonder schroom schotel ik je mijn indrukken voor van seculiere schrijvers, zoals onlangs Simon Sinek. Ik ben nu op zoek naar de vrijmoedigheid en de juiste toon om ook mijn gedachten inzake godsdienst met mijn lezers te delen. Geduld.

Verspreiding van ideeën
De ideeën die op de Dode Zeerollen werden opgetekend, waren volgens de auteurs of kopiisten de moeite waard om zorgvuldig te worden vastgelegd, gekopieerd en te worden bewaard. Dat was een tijdrovend en moeizaam, soms zelfs gevaarlijk karwei. Dat laatste ondervonden de bewoners van Qumran en Masada.

De introductie van de boekdrukkunst aan het einde van de Middeleeuwen luidde een revolutie in: steeds bredere lagen van de bevolking kregen toegang tot gedachtengoed dat tot dan toe aan een kleine, overwegend monastieke kring was voorbehouden. De paperback, die vanaf het midden van de vorige eeuw op de markt kwam, markeert een mijlpaal in de brede verspreiding van ideeën.

We leven nu in een tijdperk waarin informatie (ook) langs elektronische weg wordt gedeeld – deze blog is daarvan een voorbeeld. Vrijwel iedereen heeft tegenwoordig ruimschoots en gratis toegang tot uiteenlopende gedachten, ideeën en standpunten. Dat is vooruitgang, dat is vrijheid! (tweet dit)

In dit kader wil ik aandacht vragen voor de TED Talks, die via internet te volgen zijn (www.ted.com). Vrijwel dagelijks wordt een nieuwe video gepubliceerd met een lezing van 5-20 minuten, die ergens op de wereld is gehouden. De lezingen gaan over “Ideas worth spreading”. Binnenkort (op 4 september 2013) is in Maastricht ook een dag met zulke lezingen, tijdens TEDx Maastricht (www.tedxmaastricht.nl).

Mijn vraag: wat is de relevantie van eeuwenoude teksten in onze tijd?

maandag 19 augustus 2013

In Search of a Disappeared Village

As a child I was very fond of my Children’s Atlas. I memorized all countries in the world, with their capitals. I still love atlases. The Times Atlas of the World. The (Dutch) Bosatlas of the History of the Netherlands. And: Google Earth, my online atlas.


If you use Google Earth to zoom in on Chemelot, you can get an image as shown above.

What Do We See Here?
Who’s looking closely may wonder: why didn’t you zoom in on the plant at the right, SABIC’s naphtha cracker Olefins 4, which can be seen from highway A76 between exit Geleen and Kerensheide junction?

Or why not on the plant left, EdeA’s Swentibold power plant, well visible from highway A2 between Kerensheide junction and exit Urmond?

Or maybe on the oval object at the top of the picture, the Maurits depot or Stone Mount, a remainder of the former State Mine Maurits (closed in 1967), which can be seen from the Kerenshofweg between Geleen and Stein.

Furthermore, you can see on this picture Chemelot’s extensive steam pipeline network, with its expansion bends to accommodate changes in temperature.

Oud-Kerensheide
I want to point your attention to the park-like area in the middle of the picture. There used to be the small village of Oud-Kerensheide. You can distinguish the street pattern, marked by the trees still standing.

The village counted about 120 houses and must have had about 500 inhabitants. The Dutch State Mines started the construction around 1918. In fact, it was a 'plant village', like there were more in the country. Virtually all inhabitants were employed by the State Mines, miners and technical personnel, as well as clerks and engineers.

Kerensheide comprised five streets: the Kerensstraat, the Gravin Odastraat, the Graetheidelaan, the Mgr. Seipellaan, and the current Kerenshofweg. Along these streets the houses were built for the miners, clerks and engineers, and these streets were bordered by tall platans and lush greenery.

 
Oud-Kerensheide now: a lane marks an old street

In the village were a grocery, a pub (Spoorzicht), a bakery, a football field, a tennis court, a tire repair shop, and the farm Kerenshof. And nearby was an educational institute for young miners. A milkman and a greengrocer came by with horse and carriage. There was a bus line, operated by the EBAD, the First Beek Bus Service – in Dutch the abbreviation also stood for 'Pay First or Get Out' ('Eerst Betalen Anders Deruit'). For entertainment people went to the Steinerbos with its playground, boating lake and open air theatre.

The village was surrounded by mining and industrial activities: the State Mine Maurits, the Stikstofbindingbedrijf (SBB, the fertilizer plant), the cokes plant Emma, the Stone Mount, and the railway shunting yard. This location and the further development of the current Chemelot site eventually led to the demolition of the village in 1978.

Nowadays, there is no trace of any occupation to be found. You can easily image yourself there walking in a park. Through the trees you can see the hugh naphtha cracker. And these trees can be discovered via Google Earth.

 Oud-Kerensheide now: view on trees and the naphtha cracker

My question: what special objects did you discover via Google Earth?

Source: http://www.plaatsengids.nl/kerensheide, written (in Dutch) by François Toussaint, January 2012.

This is a repost of my (Dutch) May 27, 2013 blogpost. Please let me know if like to read other posts in English.

maandag 12 augustus 2013

Snel weer gezond dankzij PathoFinder

Bordetella pertussis. Je moet er maar last van hebben. Infectieziekten zijn en blijven gevaarlijk, wereldwijd. Genezing vraagt om een goede diagnose en uiteraard een juiste behandeling. Aan die diagnose levert het jonge bedrijf PathoFinder uit Maastricht een belangrijke bijdrage.
Zoals met veel ziektes het geval is: je hebt er vast nog nooit van gehoord. Totdat iemand in je omgeving het krijgt of als je het zelf oploopt. Dan gaan we surfen over het internet, verzamelen bij dokter en apotheek folders en bijsluiters en weten er snel evenveel van als een huisarts die ervoor heeft doorgeleerd. Tenminste, dat denkt de ‘mondige patiënt’.
Hoe dan ook, ik hoop dat jij nog nooit van Bordetella pertussis gehoord hebt.

De bacterie Bordetella pertussis is de veroorzaker van kinkhoest, een luchtweginfectie. Acute luchtweginfecties vormen wereldwijd het meest wijdverspreide type acute infectieziekten bij volwassenen en kinderen. Het is een belangrijke doodsoorzaak van patiënten met een verminderde weerstand. Denk bijvoorbeeld aan (verschillende vormen van) griep, longontsteking, veteranenziekte (legionella) en kinkhoest.

Bij een infectieziekte als kinkhoest is een snelle en juiste diagnose belangrijk, waarna gericht een behandeling met antibiotica kan worden toegediend.
En bij die diagnose komt het bedrijf PathoFinder in beeld.

‘DNA-toren’
PathoFinder werd in 2004 opgericht door Guus Simons. In de gebouwen van de Universiteit Maastricht op de Maastricht Health Campus was het bedrijf uit z’n jasje gegroeid. Begin juni 2013 opende het daarom officieel een eigen pand. Dit gebouw, heel toepasselijk de ‘DNA-toren’ genoemd, staat pal tegenover het Gouvernement, het Limburgse provinciehuis in Maastricht.

Met deze recente verhuizing is PathoFinder het eerste bedrijf op Maastricht Health Campus dat ‘op zichzelf is gaan wonen’.

PathoFinder legt zich toe op het ontwikkelen en op de markt brengen van diagnostische testen voor infectieziekten en heeft daarvoor een eigen technologieplatform ontwikkeld. Met die testen is het mogelijk om 22 virale en bacteriële ziekteverwekkers afzonderlijk in één enkel monster (bijvoorbeeld in speeksel) te kunnen aantonen.

DNA-techniek
PathoFinder slaagt erin om diverse technieken en wetenschappelijke inzichten te combineren. Zo maakt het bedrijf gebruik van de zgn. PCR-technologie (PCR is Engels voor ‘Polymerase Chain Reaction’). Dit is een techniek voor het analyseren van DNA, in dit geval dat van ziekteverwekkers. Op die manier kunnen die ziekteverwekkers haarfijn van elkaar worden onderscheiden en op basis daarvan kan het juiste antibioticum worden voorgeschreven (in plaats van een cocktail).

PathoFinder slaagt er ook in om zo’n analyse razendsnel (binnen vier uur) uit te voeren. Dit is belangrijk om snel met de behandeling van de infectie te kunnen starten.

Bovendien slaagt PathoFinder erin om gebruik te maken van gangbare analyse-apparatuur. En dit is relevant, want daardoor kunnen de analyses in vrijwel alle ziekenhuislaboratoria worden uitgevoerd. Niet door PathoFinder zelf, maar door ziekenhuizen wereldwijd.

PathoFinder gaat door met het ontwikkelen van nieuwe analyses voor verschillende luchtweginfecties, maag-darmontstekingen, human papillomavirus (in deze categorie valt de veroorzaker van baarmoederhalskanker), hersenvliesontsteking en sexueel overdraagbare aandoeningen (SOA’s).
Ik wens hen daarbij veel succes.

Mijn vraag: welk bedrijf wens jij veel succes? En waarom?

Het op de markt brengen van medische producten is aan veel regels gebonden, en terecht. Daarom hecht ik eraan te onderstrepen dat het bovenstaande mijn interpretatie is van de activiteiten van PathoFinder. En om dezelfde reden verwijs ik voor meer informatie over het bedrijf naar www.pathofinder.com.