maandag 16 april 2018

How DSM developed into a chemical company

In the 1950s and 1960s, DSM invested heavily in research to keep up competition with companies like DuPont, BASF, and ICI. This research and the resulting industrial production were located at today’s Chemelot.

 Urea plant
DSM Fertilizer Works, 1962

Urea is a fertilizer, made from carbon dioxide and ammonia, that can also serve as feedstock for plastics and resins. BASF had begun producing urea in 1922, but DSM did not start its first urea plant until 1952. DSM developed into the global technology leader in the field of urea. The technology was licensed to companies all over the world by DSM’s licensing subsidiary Stamicarbon (which was sold to Maire Tecnimont in 2009).

Caprolactam plant

When DSM decided to develop a feedstock for synthetic fibers, the choice was caprolactam, a feedstock for polyamide (PA). Polyamides come in different types, and in 1938 DuPont had started producing one such type under the Nylon brand name, which has meanwhile become a generic name. IG Farben followed shortly afterwards. DSM based itself on the German process – the relevant knowledge became available to DSM after World War II through the Farben patents, handed over as part of the German reparation payments. The process started with phenol, which was obtained from coke oven gas.

The caprolactam plant was started 65 years ago, in 1952. As a byproduct of the caprolactam production process large quantities of ammonium sulfate were obtained. Research resulted in the HPO process (hydroxylamine phosphate oxime), which dramatically reduced the quantity of ammonium sulfate. Although the research had been begun in 1965, DSM did not start the HPO plant until 1977. The time in between was needed to solve problems with respect to the chemical process, catalysts, reactors and scaling up. Almost all caprolactam was sold through the Dutch company AKU (Algemene Kunstzijde Unie), a predecessor of today’s AkzoNobel.

Polyethylene plant

Polyethylene (PE) was discovered in 1933 when ICI’s Reginald Gibson polymerized ethylene under very high pressure. In 1953, Karl Ziegler (1898-1973) of the Max Planck Institut für Kohlenforschung developed a second polyethylene process; in this process, ethylene was polymerized at atmospheric pressure with the aid of a catalyst. The ICI process yielded LDPE (low-density polyethylene, or high-pressure PE), whereas the Ziegler process resulted in HDPE (high-density polyethylene, or low-pressure PE).
DSM had ethylene available from coke oven gas. In 1957, DSM decided to develop both the ICI and the Ziegler processes.
The first LDPE plant was started in 1959 on the basis of technology purchased from ICI and Spencer Chemical Company. Plastic’s many applications substantially raised the standard of living.

At some point, the quantity of ethylene obtained from coke oven gas proved insufficient, and in 1961 a naphtha cracker was put on stream – a milestone, for this was the first time DSM did not use a coal-based feedstock.
In 1962, the HDPE plant was started, based mostly on new DSM technology, a further development of the Ziegler process.

Rubber plant

Synthetic rubber
Giulio Natta of the Milan Polytechnic had discovered that ‘Ziegler-like’ catalysts could also be used to prepare polypropylene (PP) and synthetic rubbers. While DSM could obtain propylene from coke oven gas and from the naphtha cracker, it had problems developing a production process for polypropylene that did not infringe Natta’s patents. DSM did not start producing polypropylene until 1977.
Synthetic rubber (or elastomers) is a copolymer made up of several monomers. On the basis of its HDPE know-how DSM developed the synthetic rubber EPDM, which was composed of ethylene, propylene, and dicyclopentadiene (DCPD). DSM procured a DCPD license from the Dunlop company in the UK. In 1967 – 50 years ago, the EPDM plant was started and DSM developed into a world market leader. The product (with its Keltan brand) has many applications in the building sector and the automotive industry.
In 1963, Ziegler and Natta jointly received the Nobel Prize for Chemistry.

Melamine plant

Polyethylene, polypropylene, and synthetic rubber are so-called thermoplastics: plastics that become soft at a high temperature. Thermosets are a different type of plastics: they remain hard at high temperatures. In the 1920s, the Bakelite company produced the Bakelite synthetic resin, a thermoset, from phenol and formaldehyde. In 1936, Swiss-based CIBA started producing a synthetic resin called melamine, which example was followed by other companies, such as American Cyanamid. Melamine applications included the laminate on tables and counters.
DSM developed its own melamine process based on the American Cyanamid production process, with urea as feedstock. In 1967, the melamine plant was started, one of the first in the world for industrial-scale production of melamine from urea.

With caprolactam, polyethylene, EPDM and melamine, DSM had transformed itself from a fertilizer producer into a chemical group. The guiding principle was diversification based on existing raw materials, such as coke oven gas and ammonia, and the use of knowledge previously gained with other activities, such as mining and fertilizer production.
DSM remained depending on coal for a long time, because the switch to natural gas and oil proved to be difficult. In the 1960s, coke oven gas as raw material for ammonia was replaced by natural gas, which became abundantly available after its discovery, on 22 July 1959, in the fields of farmer Boon in Slochteren, in the Province of Groningen.

Not all developments were as successful, as the lysine project shows. Lysine is an amino acid that man and animal can take up almost exclusively from animal sources. So, DSM directed its research efforts towards this amino acid in 1957. Lysine was for instance tested in test animals that were kept in the vicinity of the Central Laboratory.
In 1968, the lysine plant was started, but by then it had become clear that biotechnology provided an easier way to manufacture lysine than the chemical route DSM had taken. To cut its losses, the company shut down the plant after six months. Still, the failure with lysine turned out to be a blessing in disguise, since it provided the basis for further diversification of DSM in the fine chemicals sector.

DSM has meanwhile divested all the activities mentioned above. The caprolactam and ammonium sulfate plant now belong to Fibrant, which positions itself with the slogan "Pure Chemistry Since 1952". The naphtha crackers and the polyethylene and polypropylene plants at Chemelot are now owned by the Saudi Arabian company SABIC, one of the largest chemical companies in the world. The rubber plant is owned ARLANXEO, since 2016 a joint venture of LANXESS and Saudi Aramco. And the urea and melamine plants are, like the ammonia and fertilizer plants, owned by OCI Nitrogen.

Read also “How it started underground”, “The first transition: from coal to chemicals” and “When it went darker than in a mine shaft”. “And then there was the next Dutch winner!” is interesting too.
This is a repost of my (Dutch) December 11, 2017 post.
Read my May 20, 2013 blog post about the reason why of my English reposts.

maandag 9 april 2018

DSM van bulk naar hogere toegevoegde waarde

In 1982 leed DSM voor het eerst in zijn bestaan een groot verlies. Bovendien was de groei eruit bij de bulkchemicaliën, die op het huidige Chemelot Industrial Park werden geproduceerd. Daarom zette het bedrijf in op consolidatie en rationalisatie in de bulkchemie en op groei in kennisintensieve producten met een hoge winstgevendheid.

Grondstoffenfabriek voor Dyneema

Aanvankelijk werden onderzoeksbudgetten gesnoeid en werd het aantal onderzoekers verkleind. Innovatief onderzoek kon pas weer van de grond komen nadat DSM van het verlies in 1982 was hersteld. Dit onderzoek richtte zich op biotechnologie en hoogwaardige materialen.

Het principe achter Dyneema, een ijzersterke vezel, werd omstreeks 1963 bij toeval ontdekt. DSM-onderzoekers gebruikten een roerwerk om een polyetheen-oplossing van gelijkmatige temperatuur te verkrijgen. Op de roerders vormden zich polyetheen-kristallen. Verder onderzoek leidde tot polyetheen-vezels: Dyneema. Men wist echter niet hoe men die vezels moest toepassen en er was geen proces waarmee het op industriële schaal geproduceerd kon worden. In 1979 vroeg DSM een patent aan voor een spinproces, maar het ontbrak aan voldoende kennis over spinnen, de ontwikkeling van toepassingen en marketing. Er werd een partner gezocht die wél over deze kennis beschikte: het Japanse bedrijf Toyobo, waarmee in 1986 een joint venture werd aangegaan. Ondertussen had het Amerikaanse bedrijf Allied Signal op basis van een licentie van DSM zelf een spinprocédé ontwikkeld.
In 1990 startte de productie van Dyneema op industrieterrein De Beitel bij Heerlen, terwijl voor de grondstof UHMW-PE (ultrahoog-moleculair polyetheen) een fabriek op Chemelot werd gestart. Toyobo verkocht de vezel voornamelijk in het Verre Oosten, Nieuw-Zeeland en Australië, Allied vooral in de Verenigde Staten en DSM in de rest van de wereld.
Dyneema is een sterke, stijve, lichte vezel, bestand tegen uv-straling en vele chemicaliën. Het bleek geschikt te zijn om andere materialen in bestaande toepassingen te vervangen. Toen de fabriek startte werden drie markten onderscheiden: touwen en kabels, bescherming tegen kogels en in composieten (bv. helmen, tennisrackets en ski’s). Dyneema vond ook toepassing in andere markten en werd een succesverhaal.

De kans deed zich voor dat DSM aspartaam kon produceren, een zoetstof die ongeveer 200 keer zo zoet is als bietsuiker, maar met minder calorieën. Aspartaam was in 1965 ontdekt door het Amerikaanse bedrijf Searle. Het kostte veel moeite om het product als voedingsingrediënt goedgekeurd te krijgen, aangezien er twijfel was over de veiligheid. Frankrijk was het eerste land dat in 1979 het product toeliet. Searle (vanaf 1985 Monsanto) verkocht aspartaam daarna onder de naam NutraSweet, dat vooral in frisdranken werd toegepast. Searle had het product in vele toepassingen met patenten beschermd.
DSM had sinds 1966 ook aan aspartaam gewerkt als onderdeel van het lysine-onderzoek (lees “Hoe DSM zich tot chemiebedrijf ontwikkelde”) en in 1972 een aspartaamproces gepatenteerd. Het product bestond uit zgn. ‘chirale moleculen’, moleculen die elkaars spiegelbeeld zijn, maar waarvan één zoet smaakte en de ander bitter. In 1985 ging DSM een joint venture aan met het Japanse bedrijf Tosoh onder de naam Holland Sweetener Company. Tosoh had een methode gevonden om met behulp van een enzym alleen de zoete fractie van aspartaam te produceren – evenals bij lysine won de biotechnologie van de chemie. In 1988 werd op Chemelot een fabriek opgestart nadat het patent van Searle voor de Europese markt was verlopen.
In 2006 werd de productie van aspartaam beëindigd als gevolg van hevige concurrentie uit Azië, met name China – aspartaam was een commodity geworden.

In 1987 nam DSM het fijnchemisch bedrijf Andeno in Venlo over van Océ-Van der Grinten. Sindsdien is de geschiedenis van DSM niet langer beperkt tot Chemelot. Er volgden meer overnames (buiten Geleen), zoals Gist-Brocades (1998), de divisie Roche Vitamins & Fine Chemicals (2003), Martek (2011), ONC, Kensey Nash, Fortitech (2012), Tortuga (2013) en Aland (2015).


In de jaren 80 richtte het onderzoek in de bulkchemie zich op energie-efficiëntie en lager grondstoffengebruik. Ook werd veel onderzoek gedaan naar alternatieve productieprocessen, voor caprolactam, ammoniumsulfaat en melamine. Het bleek echter niet rendabel om deze processen in bestaande fabrieken toe te passen of om bestaande fabriek te vervangen.
Een diversificatie op basis van acrylonitril was de ontwikkeling van nylon 4.6 onder de naam Stanyl. Dit type nylon is bestand tegen hoge temperaturen en is stootvast. Commerciële productie startte in 1990. Deze engineering plastic werd vooral in elektronica toegepast. In vergelijking met caprolactam is Stanyl geen grondstof voor nylon, maar een nylon op zich.

In 1985 gingen Air Liquide en ACP een joint venture aan: Carbolim, het eerste niet-DSM-bedrijf op Chemelot. De samenwerking betrof een CO2-productieplant; deze CO2 is een bijproduct van de ammoniaksynthese. De kooldioxide wordt onder meer toegepast in frisdranken en mineraalwater, voor het inertisering van tanken en processen, voor de groeistimulatie van planten in kassen en voor de foaming van kunststoffen.


Eerste desinvestering: LVM
In 1988 verkocht DSM de PVC-fabriek uit 1972 (lees “Hoe DSM een sprong voorwaarts maakte”) onder de naam Limburgse Vinyl Maatschappij (LVM) aan het Belgische bedrijf Tessenderlo Chemie – de eerste in een reeks desinvesteringen die doorloopt tot 2015. Deze transactie hield verband met de maatschappelijke weerstand die tegen PVC was gerezen na problemen met dioxine-emissies uit PVC-afval in vuilverbrandingsinstallaties.
In 2011 werd de PVC-activiteiten van Tessenderlo Chemie overgenomen door het Britse bedrijf INEOS ChlorVinyls. Nu is de fabriek van Vynova, een onderdeel van ICIG, dat zich toelegt op vinylchlorides, met fabrieken in Tessenderlo, Wilhelmshaven, Mazingarbe, Runcorn en dus op Chemelot. ICIG (International Chemical Investors Group) is een Luxemburgs-Duitse industriële investeringsmaatschappij, waaronder ook Enka valt (voorheen AkzoNobel).

De grondstoffenfabriek voor Dyneema en de Stanyl-fabriek op Chemelot zijn nog eigendom van DSM, zij het dat de UHMW-PE-fabriek bediend wordt door personeel van SABIC. De voormalige opslagloods van Holland Sweetener Company maakt nu deel uit van Brightlands Chemelot Campus, hier zijn de cleanrooms van Lonza Nederland en Chemelot InSciTe ondergebracht. De vestiging in Venlo werd enkele jaren geleden door DSM gesloten.

Lees ook “Hoe het onder de grond begon”, “De ontdekking van de Mijngod”, “De eerste transitie: van steenkool naar chemie” en “Toen het donkerder werd dan in een mijnschacht”.

maandag 2 april 2018

De rechten van burgers in het digitale tijdperk

Per 25 mei 2018 wordt nieuwe regelgeving inzake gegevensbescherming, die de (online) privacy van Europese burgers beter moet beschermen, van toepassing. Die burgers krijgen meer rechten. En aan organisaties die persoonsgegevens verwerken worden meer regels gesteld. Sta er eens even bij stil.

De nieuwe regelgeving onderscheidt vier rollen:
  • De persoon – jij en ik, als burger, medewerker, patiënt, vrijwilliger, lid, klant – wiens gegevens worden verwerkt, de betrokkene
  • De organisatie – jouw werkgever, leverancier of vereniging – die persoonsgegevens verwerkt, de verwerkingsverantwoordelijke (verder: de organisatie)
  • De dienstverlener aan wie een organisatie de gegevensverwerking heeft uitbesteed, de verwerker
  • De privacy-toezichthouder, in Nederland de Autoriteit Persoonsgegevens.

Bij persoonsgegevens wordt onderscheid gemaakt tussen:
  • Gewone gegevens, zoals naam, adres, e-mailadres, telefoonnummer en burgerservicenummer *)
  • Bijzondere gegevens, bijvoorbeeld inzake gezondheid of politieke opvattingen en ook genetische gegevens (DNA) en biometrische gegevens (vingerafdrukken)
  • Strafrechtelijke gegevens, zoals veroordelingen en verdenkingen.

Rechten van betrokkenen
Als betrokkene krijg je meer en verbeterde privacy-rechten, zoals:
  • Recht op inzage: je mag de gegevens inzien die organisaties van jou verwerken
  • Recht op correctie en verwijdering: je mag de gegevens die organisaties van jou verwerken wijzigen
  • Recht op dataportabiliteit: organisaties moeten zorgen dat jij je gegevens makkelijk kunt krijgen en vervolgens kan doorgeven aan een andere organisatie als je dat wilt
  • Recht op vergetelheid: je hebt het recht om online ‘vergeten’ te worden
  • Recht op beperking van de verwerking: je mag minder gegevens laten verwerken
  • Recht met betrekking tot geautomatiseerde besluitvorming en profilering: je hebt recht op een menselijke blik bij besluiten die over jou gaan
  • Recht om bezwaar te maken tegen de gegevensverwerking
  • Recht op duidelijke informatie over wat organisaties met jouw gegevens doen (informatieplicht). Veel organisaties publiceren op hun website een privacyverklaring.

Organisaties hebben een verantwoordingsplicht om aan te tonen dat zij voldoen aan de bescherming van het grondrecht van mensen op privacy. Die verantwoording wordt afgelegd met behulp van de volgende maatregelen.
  • Register van verwerkingsactiviteiten
  • Data protection impact assessment
  • Register van datalekken
  • Aantonen van toestemming van betrokkenen
  • Functionaris voor de gegevensbescherming.

Overzicht verwerkingen
Organisaties moeten hun gegevensverwerkingen in kaart brengen in een register van verwerkingsactiviteiten. Hierin documenteren zij welke persoonsgegevens zij verwerken en met welk doel zij dit doen, waar deze gegevens vandaan komen en met wie zij ze delen.

Data protection impact assessment
Bij grootschalige gegevensverwerking waarbij sprake is van een hoog privacy-risico voor de betrokkenen moet een organisatie een zogenaamd data protection impact assessment uitvoeren. Dat is een instrument om vooraf de privacy-risico’s van een gegevensverwerking in kaart te brengen en vervolgens maatregelen te nemen.

Meldplicht datalekken
Organisaties moeten alle datalekken documenteren en daarvan melding doen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

Voor de verwerking van persoonsgegevens is een grondslag nodig, bijvoorbeeld toestemming van de betrokkene. Organisaties moeten kunnen aantonen dat zij een geldige toestemming hebben gekregen. En dat het voor mensen net zo makkelijk is om hun toestemming in te trekken als om die te geven.
De verwerking van bijzondere en strafrechtelijke persoonsgegevens is verboden, tenzij wordt voldaan aan een aantal strengere eisen. Het verwerken van gegevens van kinderen tot 16 jaar mag alleen met toestemming van de ouders.

Voorbeeld: wanneer iemand zich via een online formulier aanmeldt als abonnee op een digitale nieuwsbrief, dan ontvangt betrokkene een bevestigingsmail met een link, die moet worden aangeklikt voordat het abonnement ingaat (en dit moet in het abonneebestand worden vastgelegd). De abonnee moet zich ook kunnen afmelden, wat doorgaans geregeld wordt via de link “afmelden” in de voetnoot van de betreffende nieuwsbrief.

Functionaris voor de gegevensbescherming
Organisaties kunnen verplicht zijn om een functionaris voor de gegevensverwerking aan te stellen. Dit is iemand die binnen de organisatie toezicht houdt op de toepassing en naleving van de regelgeving. Deze functionaris is verplicht bij overheden en publieke organisaties, bij organisaties die op grote schaal individuen volgen en organisaties die bijzondere persoonsgegevens verwerken.

Privacy by design & privacy by default
Bij het ontwerpen van producten en diensten zorgt de aanbieder ervoor dat persoonsgegevens goed worden beschermd en dat niet meer gegevens worden verzamelt dan noodzakelijk voor het doel van de verwerking. En dat die gegevens niet langer worden bewaard dan nodig. Dit volgens het uitgangspunt privacy by design.
Privacy by default houdt in dat organisaties technische en organisatorische maatregelen nemen om te zorgen dat zij, als standaard, alléén persoonsgegevens verwerken die noodzakelijk zijn voor het specifieke doel dat zij willen bereiken. Bijvoorbeeld door:
  • een app niet de locatie van gebruikers te laten registeren als dat niet nodig is
  • op de website het vakje ‘Ja, ik wil aanbiedingen ontvangen’ niet vooraf aan te vinken
  • als iemand zich op een nieuwsbrief abonneert niet meer gegevens te vragen dan nodig is.
Je kunt trouwens zelf de privacy-instellingen van je telefoon aanpassen, zoals locatiegegevens. Voor praktische hulp bij het aanpassen van de instellingen op je telefoon en computer:

Organisaties die de gegevensverwerking hebben uitbesteed aan een verwerker moeten met zo’n dienstverlener een verwerkersovereenkomst afsluiten.

De verjaardagskalender mag na 25 mei 2018 gewoon op het toilet blijven hangen, want de verwerking van persoonsgegevens voor puur persoonlijk gebruik is en blijft toegestaan.

*) Voor de grootschalige verwerking van BSN-nummers worden speciale regels verwacht.

Dit artikel dient uitsluitend ter bewustwording van de nieuwe privacywetgeving.
Meer informatie over de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), bijvoorbeeld welke eisen er gesteld worden aan een register van verwerkingsactiviteiten of aan een verwerkersovereenkomst en wanneer er minder of juiste aanvullende eisen gelden, is beschikbaar via de website van de Autoriteit Persoonsgegevens:
De volledige tekst van de verordening is online beschikbaar via:
En wie twijfelt over wat de AVG voor de eigen organisatie betekent consulteert een jurist.

maandag 19 maart 2018

Weet jij wat je moet doen?

Het gebeurt zelden. Maar stel: plotseling gaat het luchtalarm af en verschijnt er een bericht van NL-Alert op je smartphone.

Het gebeurt inderdaad zelden, maar denkbeeldig is het niet. De laatste keer dat het luchtalarm in de Westelijke Mijnstreek afging was op 9 november 2015: een grote brand in een opslagloods op Chemelot Industrial Park.

Brand op Chemelot, 9 november 2015

Veel inwoners van de gemeente Sittard-Geleen werden opgeschrikt door het alarm. Maar wat bleek: slechts weinigen wisten wat hen te doen stond – in het jargon: het handelingsperspectief ontbrak.
Voor omwonenden van Chemelot (in de ruimste zin) is door de gemeente Sittard-Geleen in samenwerking met Chemelot voorlichtingsmateriaal samengesteld, dat inmiddels in delen van de gemeente is verspreid, hier de digitale versie.
Neem even de tijd om daarvan kennis te nemen, het kan bijzonder van pas komen.

Als het sirene-alarm afgaat
  1. Raak niet in paniek, blijf kalm. Handel rustig, maar direct.
  2. Ga naar binnen. Stop je werkzaamheden, breng jezelf in veiligheid en ga niet onnodig naar buiten.
  3. Breng anderen in veiligheid. Waarschuw anderen met gebaren/signalen naar binnen te gaan.
  4. Lees de instructiekaart. Volg de acties.
  5. Sluit ramen en deuren.
  6. Zet het ventilatiesysteem uit. Schakel, wanneer aanwezig, het ventilatiesysteem uit met de knop of stekker.
  7. Sluit overige openingen. Maak roosters, kieren en open haard dicht of dek deze af met een natte doek.
  8. Blijf weg van deuren en ramen.
  9. Volg de regionale omroep L1 radio en/of tv. Volg de adviezen en instructies van de officiële rampenzender.
  10. Volg NL-Alert op uw mobiel. Adviezen en instructies zijn ook te lezen via NL-Alert.
Bekijk ook de video “Wat moet u doen als een sirene-alarm af gaat?”.

Nou heb je misschien al lezend bedacht dat er zich situaties kunnen voordoen, waarin deze instructies niet goed uitpakken. Dergelijke scenario’s zijn misschien denkbaar, maar in de meeste gevallen leiden die instructies tot de beste oplossing (lees ook “Duidelijke afspraken – voor als het mis gaat”).

Luchtalarm verdwijnt
De rijksoverheid heeft besloten om per 1 januari 2020 het luchtalarm af te schaffen. Daarna worden de sirenes niet langer elke eerste maandag van de maand om 12.00 uur getest. Die sirenes zijn ten tijde van de Koude Oorlog geïnstalleerd om te waarschuwen voor atoomaanvallen door de Sovjet Unie. Daarvoor zijn ze nooit gebruikt, wél voor calamiteiten, zoals de brand op Chemelot in 2015.

Met de afschaffing van dat luchtalarm vertrouwt de overheid dus geheel op NL-Alert, wat riskant is, omdat de psychologie ons leert dat mensen meer dan één prikkel nodig hebben om een alarmering serieus te nemen.
Typische reacties op een eerste prikkel zijn: “Ja, ja, het zal wel.” Of: “Het zal wel weer een test zijn.” Of: “Het zal zo’n vaart niet lopen.
Dan komt de tweede prikkel: “Nu wordt het menens, maar eens nadenken wat me te doen staat.

De gemeente Sittard-Geleen en Chemelot doen een beroep op de rijksoverheid om het sirene-alarm in elk geval in de omgeving van Chemelot na 2020 in stand te houden.

Niet iedereen wordt bereikt?
Verder wordt wel gezegd dat niet iedereen met NL-Alert bereikt wordt, zoals ouderen zonder smartphone of bezitters van een smartphones waarop het NL-Alert-signaal niet kan worden ontvangen. De ervaring van professionele hulpverleners leert evenwel dat het niet perse nodig is om met de alarmering iedereen rechtstreeks te bereiken. Een alarmsituatie gaat namelijk gepaard met het verschijnsel dat mensen naar elkaar omzien. Alleen personen die in grote afzondering verkeren, kunnen in zo’n geval mogelijk over het hoofd worden gezien.

Vraag: weet jij wat je moet doen als het luchtalarm af gaat of als je een NL-Alert-bericht binnenkrijgt?

Voor meer informatie:

maandag 12 maart 2018

De Amerikaanse droom uiteengespat?

Afgelopen najaar maakte ik een reis door Zuidoost-USA. Daardoor kwamen sommige kunstwerken uit de expositie “The American Dream” mij bekend voor. Kijk met mij mee.

Edward Hopper, Morning Sun, 1952
Olieverf op doek

De expositie “The American Dream: Amerikaans Realisme 1945-1965” in het Drents Museum toont Amerikaanse kunst aan de hand van vijf thema’s: Stad, Verhaal, Stilleven, Mens en Platteland.
Luister bij het lezen van deze blogpost naar de Spotify-playlist “Visit The American Dream”.

De Amerikaanse kunstenaars laten de realiteit van het dagelijkse leven van gewone mensen zien, in al haar schoonheid en optimisme. Enkelen van hen stellen ook het individualisme en consumentisme aan de kaak, een wereld waarin niet iedereen succesvol en rijk is. De titel van de tentoonstelling (‘de Amerikaanse droom’) kan dus ironisch worden opgevat.
Oftewel: de Amerikaanse droom als een wortel die je wordt voorgehouden en die je nooit bereikt, zoals Sandra Smets schreef (NRC, 23 november 2017).

In de fotocollectie van mijn Amerika-reis ging ik op zoek naar beelden die de sfeer oproepen van de kunst die ik op de expositie zag. Het resultaat volgt hieronder.

Ralph Going, Amsterdam Diner, 1980
Olieverf op doek

In een typisch Amerikaans fastfoodrestaurant zit slechts één enkele gast, die wezenloos voor zich uitkijkt.

Pizza Hut, Panama City, FL

In dit fastfoodrestaurant bleef vrijwel niemand langer dan nodig is om de afhaalpizza in ontvangst te nemen.

* * *

Robert Birmelin, A Subway Experience, 1966
Acrylverf op doek

De drukte van de dagelijkse spits in de metrotunnels wordt weergegeven in de schimmen die het verstrijken van kostbare tijd – time is money – verbeelden.

MARTA , Atlanta, GA

Peachtree Center, diep onder de grond, is het knooppunt van de vier metrolijnen in Atlanta.

* * *

Richard Estes, The Candy Store, 1969
Olieverf en acrylverf op doek

In de Amerikaanse consumptiemaatschappij draait het om vraag en aanbod, zoals in deze snoepwinkel. In de ruiten wordt de straat weerspiegeld.

Supermarkt in Florida

Deze supermarkt biedt een enorm assortiment aan, waaronder de vouwstoeltjes die bovenop de schappen staan uitgestald.

* * *

Idelle Weber, Cooper Union Trash, 1974
Olieverf op doek

Onvermijdelijk zie je in het straatbeeld iets terug van duizenden tonnen afval die dagelijks in een stad als New York worden geproduceerd.

Vuilcontainer, Clarksdale, MS

Deze container was voorzien van een waarschuwing: “Not for public use. Any unauthorized person using this container will be prosecuted.” Geen halve maatregelen!

* * *

Robert Gniewek, Scotten Inn, 2014
Olieverf op doek

Een verlaten straat bij avond, waar een goudverlicht café met een Pepsireclame nostalgisch lonkt.

Hoek Dumaine St-Bourbon St, New Orleans, LA

In het French Quarter van New Orleans zijn de straten zelden verlaten, maar ook hier werd reclame voor een bekende frisdrank gemaakt.

* * *

Andy Warhol, Brillo Soap Pads Box, 1964
Synthetische polymeerverf op hout

Een replica op ware grootte van een ultiem symbool van de consumptiemaatschappij, dat behoort tot de beeldcultuur van iedere Amerikaan.

Urinoirs, Nashville, TN

Ook sanitair is beeldcultuur, want elke man die ooit in Amerika was, herkent onmiddellijk dit ontwerp van American Standard - met een knipoog naar Marcel Duchamp.

* * *

Thomas Hart Benton, Homestead, 1934
Tempera en olieverf op paneel

Een typisch beeld van het Amerikaanse platteland in de jaren voor de oorlog, een beeld van geborgenheid, afzondering en rust.

Graanbedrijf in Mississippi

Een typisch beeld van het Amerikaanse platteland anno nu, een beeld van zakelijkheid en globalisering.

* * *

John W. McCoy, Brandywine at Twin Bridges, 1953
Tempera op hout

Deze eenzame boom aan de Brandywine rivier in Pennsylvania lijkt wel een gekwelde menselijke figuur.

Bradley Fork Trail, North Carolina

Wandeling langs een rivier door de Great Smoky Mountains tijdens de Indian Summer.

* * *

John W. McCoy, Four O’Clock Train, circa 1940-1941

Spoorlijn bij de Hopson Plantage, Clarksdale, MS

* * *

Charles Burchfield, Winter Sunburst, 1960
Aquarel, houtskool en wit krijt op papier

Zonsondergang, Panama City, FL

* * *

Ga snel naar Assen en scan daarna nog eens je vakantiefoto’s!
Stuur mij duo’s van een afbeelding van een kunstwerk naar keuze plus een zelfgemaakte foto die de sfeer van dat kunstwerk oproept (d.w.z. niet een foto van dat kunstwerk) en schrijf erbij wat het voorstelt. Mocht ik de beschikking krijgen over een bruikbare serie, dan zal ik daarvan een nieuwe blogpost maken, vergelijkbaar met dit artikel.

Bekijk de trailer van de expositie “The American Dream - American Realism 1945-2017” in het Drents Museum Assen en de Kunsthalle Emden:
De expositie is nog te zien tot en met 27 mei 2018, meer informatie:

maandag 5 maart 2018

When it went darker than in a mine shaft

In the years 1939-1945 the world went through a dark period. Also today’s Chemelot suffered from the Second World War.

Bombed houses in Geleen, October 6, 1942

The first war years
When World War II broke out, twelve mines were operating in South Limburg: four large state mines, including the Maurits, and eight much smaller, privately operated mines. Together, they employed 32,000 workers. In the course of the war, output per worker decreased by over one fourth, while sickness absence rose from 8.5% in 1938 to 25.4% in August 1944. This was partly compensated by an increase in the workforce to 42,000 in 1943.

By the end of 1941, mandatory Sunday work was introduced to be able to meet the excessive German export demands. Though lured with extra remunerations, the miners initially refused to cooperate but they gave in when four hundred uncooperative workers were sent to the coal mines in the Ruhr area – to set an example.

In 1941, one quarter of the South Limburg production was exported to Germany. This resulted in a coal crisis, which was exacerbated by the extremely cold winter of 1941-’42. Coal was allotted mainly to gas, water and power companies, which meant that the civilian population was left in the cold for a large part of that winter.

It was not only the coal supply that suffered under the occupation: production of nitrogen fertilizers by the DSM Fertilizer Works decreased by more than 50%. From year to year the agricultural lands became more and more exhausted.

The bombardment
In the night of 5 to 6 October 1942, British bombers dropped their bombs on the Maurits State Mine and its surroundings. The mine took some hits and had to be shut down for a week, after which it took another seven months for the normal production level to be reached again. Most bombs, however, fell on Geleen, resulting in almost a hundred casualties and almost 3000 people losing their homes. The bombardment proved to be a mistake: the bombs were actually meant for targets in Germany.

Excavator in a fertilizer warehouse
DSM Fertilizer Works

The refusal
In August 1944, the German chemical industry faced a shortage of ammonia for the production of bombs and grenades. The German occupying force demanded that the DSM Fertilizer Works would immediately start producing only ammonia. The State Mines management refused to cooperate. Directors, engineers and technicians had to go underground, together with their families. On 1 September 1944, the big gas holder of the Maurits cokes plant was shot in flames by the RAF, after which ammonia production had to be stopped.

The liberation (September 1944)
Just before Geleen was liberated on 18 September 1944, the Germans stole away the coal inventories, the platinum catalysts and other materials from the nitric acid plant.

The Germans had not had time enough to flood the mines, so that coal production could rapidly be resumed. For various reasons, however, this did no go very smoothly. The miners were physically exhausted, and there were material shortages of, for instance, food, mining wood, clothes, shoes and mine lamps. In addition, there was a great deal of labor unrest. The miners were disgruntled when the management proved to be lenient for the supervisory personnel that had incurred the workers’ hatred before or during the occupation because of their ‘prodding and pushing system’ and their ‘Feldwebel cursing and snarling methods’. There was also much anger that, while the lower ranks were purged, no measures were taken at management level.
Many miners sought other jobs and one month after the liberation only 15,000 miners worked in the mines. Due to the lack of transport means the mines still built up large coal inventories while people in the neighboring province of North Brabant suffered cold in the first few months after the liberation.

Since all transport lines between the north of the Netherlands and the mines in South Limburg had been cut off, major shortages of domestic fuel developed in the winter of 1944-’45. The hunger winter can therefore rightly be called a ‘winter of cold’, too.

The information in this blog post is taken from Lou de Jong’s historical work “The Kingdom of The Netherlands in the Second World War” (“Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog”) (1969-1988), available online (in Dutch) via
Visit to search for photos from the wartime.
Read also “How it started underground” and “The first transition: from coal to chemicals”.
This is a repost of my (Dutch) September 25, 2017 post.
Read my May 20, 2013 blog post about the reason why of my English reposts.

maandag 26 februari 2018

De kiezer aan zet in de gemeente

Op 21 maart 2018 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Wat hebben de partijen in Sittard-Geleen voor met Brightlands Chemelot Campus en Chemelot Industrial Park? Een overzicht.

Hieronder volgen standpunten en maatregelen van de politieke partijen in Sittard-Geleen inzake Chemelot en Brightlands, waarmee de onderlinge verschillen tussen die partijen tot uitdrukking komen.

1. CDA
De provincie heeft een belangrijke rol in de ontwikkeling van de regionale economie, met name Chemelot en Brightlands.
Risicovol transport van gevaarlijke stoffen van Chemelot gaat nu over het spoor langs verschillende wijken naar het emplacement bij Sittard. Een nieuw aan te leggen zuidelijke spooraansluiting leidt ertoe dat het transport direct afbuigt en niet langs deze wijken komt.
Er is geen bezwaar tegen eventuele uitbreiding van Brightlands naar het gebied De Lexhy zolang het gaat om kantoren c.q. campusfaciliteiten (dus: geen industrie). Voorwaarden zijn dat de bouw duurzaam is en wordt geïntegreerd in het gebied en dat de bestaande geluidsoverlast niet toeneemt door af- en aanrijdende vrachtwagens.
Het Groene Net wordt verder uitgerold.

2. G.O.B.
In de omgeving van Chemelot wordt alles in het werk gesteld om de overschrijding van de externe veiligheidscontouren terug te dringen.
De Visie Chemelot 2025 wordt verder uitgewerkt ten aanzien van de ontwikkeling van Chemelot en de uitbreiding van Brightlands, met bijzondere aandacht voor De Lexhy en Graetheide. De mogelijke economische ontwikkelingen worden daarbij afgewogen ten opzichte van de leefbaarheid van de omliggende kernen. En er wordt een mobiliteitsonderzoek uitgevoerd naar de gevolgen van deze gebiedsontwikkeling.

3. Stadspartij
Initieer in het kader van een versnelde transitie van fossiel naar duurzaam een brede discussie ter vermindering van de CO2-uitstoot van Chemelot.
Het is onacceptabel dat voor uitbreiding van Chemelot natuurgebieden als Graetheide en De Lexhy worden opgeofferd, ook omdat op Chemelot nog voldoende terrein beschikbaar is.
Nieuwbouw van kantoren op Brightlands, waar dagelijks studenten en medewerkers aanwezig zijn in de nabijheid van chemische installaties, wordt niet toegestaan. Dit soort kantoren dient zich in Geleen-Centrum te vestigen.
Een Living Lab is een test- en ontwikkelomgeving waar nieuwe producten en diensten ontwikkeld worden, een samenwerkingsverband tussen bedrijven, kennisinstellingen, overheid en gebruikers. Brightlands biedt een enorme kans om zo’n Living Lab te realiseren.
Voor het vervoer van chemische stoffen richting Chemelot wordt langs de A2 een veilige nieuwe spoorroute aangelegd, ver van de bewoonde gebieden.

4. Socialistische Partij
Bestaande bedrijventerreinen worden opgeknapt, waardoor vestiging voor nieuwe en bestaande bedrijven aantrekkelijk wordt. Er komen geen nieuwe bedrijventerreinen. Graetheide krijgt een duurzame bestemming; Brightlands breidt hier niet uit.
Er wordt een saneringsfonds ingesteld om Chemelot schoon te maken, voor als bedrijven zouden vertrekken. De bedrijven op Chemelot, met name DSM, reserveren of verzekeren hiervoor de benodigde middelen.
Samen met de provincie wordt een onderzoek uitgevoerd naar de luchtkwaliteit rond Chemelot en de A2. Gezondheidsrisico’s of stank worden aangepakt.
De op Het Groene Net aangesloten woningen en bedrijven blijven profiteren van gunstige tarieven. Immers de restwarmte wordt 'gratis' aangeboden.

5. DNA Partij
Creëer een Brightlands beleving- en demonstratiecentrum in de binnenstad van Geleen. Dit om een betere verbinding te creëren tussen grootindustrie, onderwijs en de inwoners, bezoekers en ondernemers van de gemeente.
Realiseer een Technische en chemische speelhoek voor de jeugd in de binnenstad.
Trek nieuwe studierichtingen aan in zowel de technologie, biochemie, IT als in de milieu-sector, in afstemming met de huidige opleidingen.
Er komt een technische en chemische "roadshow" op lagere en middelbare scholen in samenwerking met Chemelot/Brightlands.
Uitbreiding van Brightlands gericht op ontwikkeling van duurzame productie wordt toegestaan.

6. GroenLinks
De wegwerp-economie omvormen tot een circulaire economie: afvalstoffen worden grondstoffen. Via Het Groene Net wordt voor de verwarming van woningen niet alleen biomassa ingezet, maar ook restwarmte van Chemelot.
Chemelot loost geen chemische stoffen meer op de Maas, zodat Maaswater geschikt blijft als grondstof voor drinkwater.
Realiseer een robuuste ecologische verbindingszone over de Graetheide, in plaats van daaraan een economische bestemming te geven. Het natuurgebied De Lexhy wordt niet gebruikt voor de ontwikkeling van Brightlands. De beloofde integrale gebiedsvisie dient als basis voor afwegingen van economische belangen tegen die van natuur, landschap en leefbaarheid.

7. Partij van de Arbeid
De verdere ontwikkeling van Chemelot en Brightlands verdient steun en de uitbreiding van Brightlands naar De Lexhy is onder voorwaarden bespreekbaar.
Realiseer een aansluiting van Brightlands op het centrum van Geleen door middel van een op zonne-energie aangedreven elektrisch wegtreintje, liefst vormgegeven naar het voorbeeld van ondergrondse mijnkarretjes.
Realiseer een forse uitbreiding van Het Groene Net, waarmee woningen, bedrijven en organisaties met restwarmte van Chemelot worden verwarmd.
De gemeente besteedt extra aandacht aan de veiligheid in de wijken rondom Chemelot. Het snel en duidelijk alarmeren van de bevolking bij een incident is van groot belang. In 2020 worden de sirenes door de rijksoverheid uitgeschakeld. De gemeente bespreekt met de wijkplatforms of aanvullende middelen nodig zijn (dus bovenop middelen als NL-Alert). Denk hierbij aan ontvangertjes in huis of slimme apparatuur in de openbare ruimte.

8. Democraten 66
Goederenvervoer over het spoor dient veilig plaats te vinden, met zo weinig mogelijk overlast voor de omgeving. Daarom wordt de zuidelijke spooraansluiting bij Chemelot gerealiseerd.
Het gebruik van energie via onder meer Het Groene Net wordt bevorderd. De aanleg van Het Groene Net wordt versneld en op grotere schaal uitgevoerd in samenwerking met Chemelot, de biomassacentrale en de provincie.
Op het moment dat op Chemelot geen uitbreidingsmogelijkheden meer voorhanden zijn, kan een uitbreiding van Brightlands op De Lexhy worden toegestaan, maar uitsluitend voor campus-gerelateerde ontwikkelingen. Het verlies aan natuurgebied wordt gecompenseerd, bijvoorbeeld op Graetheide.
Het onderwijs moet beter aansluiten op de behoefte van de (Eu)regionale arbeidsmarkt, onder meer van de chemische industrie.

9. VVD

10. Partij voor de Vrijheid

11. Samen Politiek Actief
Het hergebruik van de afvalwarmte van Chemelot via Het Groene Net verdient steun, maar de gemeentelijke bijdrage in de kosten voor dit project had effectiever ingezet kunnen worden, bijvoorbeeld voor zonnepanelen.
Indien uitbreiding van Chemelot in noordelijke richting aan de orde is, ontvangt de gemeenschap een aanzienlijk deel van de winst op de meerwaarde van landbouwgrond ten opzichte van bedrijventerrein. Voordat dit actueel wordt is invulling van de ongebruikte ruimte op Chemelot nodig.
Mocht de gemeente opteren voor een experiment met legale wietteelt, dan komt de steenberg op Chemelot daarvoor wellicht in aanmerking.
De aanwezigheid van Chemelot vormt voor Sittard-Geleen een veel grotere en reëlere dreiging dan de kerncentrale in Tihange. De gemeente zorgt ervoor dat Chemelot de impact van een incident verkleint.
De Zuidaansluiting levert slechts een minieme bijdrage aan de verbetering van de veiligheid rond station Sittard en daarom is er geen reden dat de gemeente hieraan miljoenen bijdraagt.

12. 50Plus

Hier volgen de websites van de partijen die op 21 maart 2018 in Sittard-Geleen aan de verkiezingen deelnemen:
  1. CDA:
  2. G.O.B.:
  3. Stadspartij:
  4. Socialistische Partij:
  5. DNA Partij:
  6. GroenLinks:
  7. PvdA:
  8. D66:
  9. VVD:
  10. PVV: -
  11. S.P.A.:
  12. 50Plus:

Lees “Hoe oordeelt Sint Joep over Chemelot Campus?”, “Chemelot Industrial Park en Sint Joep” en “Tegen het democratisch tekort” over de programma’s van de partijen die in 2014 deelnamen aan de verkiezingen in Sittard-Geleen.
Lees “Hoe krijgt het nieuwe college ons aan het werk?” over het coalitieakkoord Sittard-Geleen 2014-2018.
Lees “Hoe Chemelot meer kansen biedt” over Visie Chemelot 2025.

maandag 19 februari 2018

Door het tranendal tussen prachtige bergen

Landschappelijk vormen de Great Smoky Mountains een van de mooiste gebieden van de oostelijke Verenigde Staten. Ooit bood dit onherbergzame gebied een toevlucht aan Indianen. We leerden hun geschiedenis kennen tijdens de ‘Indian summer’.

Great Smoky Mountains National Park, N.C.
Toevlucht voor de Cherokees

Hoe Schildpad won van Konijn
Konijn Tsistu was een goede hardloper en iedereen wist het, maar hij schepte erover op. Uiteindelijk besloot Schildpad Dakasi hem een lesje te leren. Schildpad was een groot krijger, maar hij was langzaam. Hij en Konijn maakten ruzie wie de snelste was. Ze besloten een wedstrijd over vier bergruggen te houden.
Konijn wist zeker dat hij de snelste was en hij zei: "Jij kunt niet hard rennen en je zult nooit winnen, dus ik geef je een voorsprong – je kunt een hele bergrug vóór me beginnen." Konijn stemde toe en die nacht trommelde hij zijn vrienden op, want hij had hun hulp nodig. Hij wist dat hij het konijn niet kon verslaan, maar hij wilde een einde maken aan zijn gepoch.

De volgende dag wilden alle dieren de wedstrijd zien. Schildpad ging naar de eerste heuvelrug en ze begonnen aan de race. Konijn ging er met grote sprongen vandoor. Maar toen hij de top van de heuvelrug bereikte, zag hij Schildpad al over de tweede bergrug gaan. Konijn liep steeds sneller, maar Schildpad was hem altijd een bergrug voor. Hij passeerde de vierde bergrug net op tijd om te zien hoe Schildpad de race won. Dodelijk vermoeid viel Konijn languit op de grond en riep uit: ”Mi, mi, mi, mi.
De dieren vroegen zich af hoe Schildpad de race had gewonnen, maar hij heeft zijn geheim nooit verteld. Omdat hij en zijn vrienden op elkaar leken, verstopte hij op elke heuvelrug een van hen, die vertrok als het konijn eraan kwam. Schildpad zelf verstopte zich bij de vierde bergkam, zodat hij vóór Konijn kon finishen om een einde te maken aan zijn opschepperij.

Deze fabel wordt verteld in het Museum of the Cherokee Indian in Cherokee, North Carolina, een verhaal dat deel uitmaakt van de mondelinge overlevering van dit volk.

De plaats Cherokee ligt net ten zuiden van het Great Smoky Mountains National Park. De Cherokees noemden deze bergen shaconage, wat ‘blauw als rook’ betekent. Ze maken deel uit van de Appalachen, een bergketen tot 2.000 m hoogte die noord-zuid in oostelijk USA ligt.

Landschap met een episode uit de verovering van Amerika
Jan Mostaert (1475-1555)

Het museum in Cherokee vertelt de dramatische geschiedenis van deze Indianenstam. Dramatisch omdat de verhouding tussen Indianen en Europeanen van meet af aan getroebleerd is geweest, zoals het schilderij hierboven uit circa 1525 laat zien, en tot veel doden heeft geleid. Dat ging al mis toen in 1540 de Spaanse conquistador Hernando de Soto langskwam en, op zoek naar goud, besmettelijke ziektes meebracht.

Er was in Zuidoost-USA een groot handelsnetwerk, waardoor de Cherokees in contact kwamen met Europese handelaren. De krachtverhoudingen waren niet gelijkwaardig, want die handel resulteerde in een afhankelijke status van de Indianen. Al hun benodigdheden, waaronder vuurwapens, kwamen van de blanken. Mede daardoor verloren de Cherokees steeds meer gebieden door zgn. verdragen met Engeland en Amerika.

De Cherokees in Londen, 1762

De reis naar Londen
Een opmerkelijke figuur is de Cherokee-leider Ostenaco (1703-1780). Hij zag eens een portret van de Engelse koning George III (1738-1820) en zei: “Al lange tijd heb ik de koning willen ontmoeten…” Kort daarna ging hij met twee andere Cherokee-leiders naar Londen, begeleid door de militair Henry Timberlake (1730 of 1735-1765).

De latere president Thomas Jefferson schreef: Ik wist veel over de grote Ostenaco, de krijger en redenaar van de Cherokees. Hij was dikwijls te gast bij mijn vader. Ik was in zijn kamp op de avond dat hij afscheid nam van zijn volk voordat hij naar Engeland vertrok. De maan scheen in volle pracht en het was alsof hij daarop zijn gebeden richtte, voor zijn eigen veiligheid tijdens de reis en voor de veiligheid van zijn volk bij zijn afwezigheid. Zijn duidelijke stem, heldere uitspraak, levendige gebaren en de plechtige stilte van zijn toehoorders rond de kampvuren vervulden me met ontzag en eerbied, hoewel ik er geen woord van verstond.

Toen de drie Cherokees in juni 1762 in Londen aankwamen, waren ze meteen een grote attractie en trokken ze grote menigten. De dichter Oliver Goldsmith wachtte drie uur om de Cherokees te ontmoeten, waarna hij Ostenaco een geschenk aanbood. Sir Joshua Reynolds maakte portretten van hen en zij ontmoetten koning George III persoonlijk. Eind augustus 1762 keerden de Cherokees terug naar Noord-Amerika.

Aan het einde van de 18e eeuw was het Amerikaanse beleid erop gericht de Cherokees te civiliseren, om boeren van deze jagers te maken. Daarmee kwam aan de oorspronkelijke levensstijl van de Cherokees een einde.
We maken kennis met een tweede opmerkelijke figuur: Sequoyah (1770-1843). Hij was een zilversmid die erin slaagde een tekensysteem te ontwikkelen om de Cherokee-taal op schrift te stellen. Dit schrijfsysteem werd zo succesvol dat de Cherokees meer geletterd waren dan de Europese kolonisten.

Trail of Tears
In 1838 werden 45.000 Indianen in Zuidoost-USA gedeporteerd naar Oklahoma, volgens een bevel van president Andrew Jackson (1767-1845; zijn standbeeld staat in Nashville), de Indian Removal Act van 1830. Hij en zijn opvolger Martin Van Buren (1782-1862) maakten op die manier rigoureus land vrij voor Europese kolonisten, onder wie slavenhouders.
De tocht van de Indianen naar het westen wordt de “Trail of Tears” genoemd, aangezien alleen al 4.000 van 18.000 Cherokees deze uittocht niet overleefden. De andere verdreven stammen waren de Chickasaws, de Creeks, de Choctaws en de Seminoles. Dit is een van de meest onthutsende gebeurtenissen in de Amerikaanse geschiedenis.
De achtergebleven Cherokees trokken zich terug in onherbergzame delen van de Great Smoky Mountains. Hun nakomelingen wonen nu in de plaats Cherokee.

Ocanaluftee Indian Village, Cherokee, N.C.

Tot op heden zijn de Cherokees en andere Indianenstammen niet echt in de Amerikaanse samenleving geïntegreerd. In de Great Smoky Mountains wonen de Cherokees in een reservaat. De toerist merkt dat aan drie dingen. Het hele gebied is drooggelegd, d.w.z. er wordt geen alcohol verkocht. Vlakbij het historisch museum is het openluchtmuseum Ocanaluftee Indian Village. En er is Harrah’s Cherokee Casino Resort, dat voor de bevolking van het reservaat een belangrijke bron van inkomsten is.

Pigeon Forge, Tennessee
Vermaak voor miljoenen bezoekers per jaar

Daarmee heeft het reservaat qua vermaak geen exclusiviteit in de regio, want aan de noordzijde van de Great Smoky Mountains vinden we Pigeon Forge, wat feitelijk één groot pretpark is, met Dolly Parton als beschermvrouwe. De plaats ligt tussen twee vergelijkbare stadjes, Sevierville en Gatlinburg. Laatstgenoemde is plaats van handeling in het liedje “A Boy Named Sue” van Johnny Cash, luister maar:

Indian summer in de Great Smoky Mountains

Tegenwoordig zijn Indianen allerminst veilig in hun reservaten. Eind 2017 verloren twee natuurparken in Utah een groot deel van hun beschermde status door een besluit van president Trump. Het park Bears Ears wordt 85% kleiner, het park Grand Staircase-Escalante 50%. Deze twee natuurparken leveren bij elkaar 8000 km2 natuurschoon in. Daarin liggen heilige plaatsen van indianenstammen. Het besluit van Trump maakt de weg vrij voor olie- en gaswinning.
Overigens wordt het natuurschoon in de Great Smoky Mountains sowieso al bedreigd door luchtverontreiniging.

Opmerkelijk is dat in Cherokee de term “Indians” gebruikt wordt, wat in Canada als een belediging geldt, daar spreekt men van “First Nations”.

Lees ook “Impressies van het diepe Zuiden”, “Wandel mee door “The Big Easy’”, “Waarom het niet altijd leuk was aan de bayou”, “Aan de oever van een machtige rivier”, “Naar de bakermat van de blues” en “We zullen zien wat er van zijn dromen terechtkomt”.

maandag 12 februari 2018

Waarom we de geheime diensten meer moeten toestaan – of liever niet?

Op 21 maart 2018 kunnen we niet alleen nieuwe raadsleden kiezen, maar ook een oordeel geven over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017. Zo’n 400.000 burgers van ons land vinden deze wet namelijk een referendum waard. Waar gaat die wet eigenlijk over?

De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017, ook wel "Sleepwet") regelt de werkzaamheden van de Nederlandse geheime diensten, de AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) en MIVD (Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst).
Deze wet is een vernieuwing van de wet uit 2002, een vernieuwing die nodig geacht wordt vanwege de toegenomen dreiging van terreur- en cyberaanvallen en de snel veranderende communicatietechnologie.

Voorafgaand aan de inwerkingtreding van de Wiv 2017 per 1 mei 2018 vindt op 21 maart nog een raadgevend referendum plaats. Dat referendum is een initiatief van vijf studenten van de Universiteit van Amsterdam.
Indien bij het referendum voor de wet wordt gestemd, of de opkomst onder de 30% ligt, kan de wet gewoon in werking treden. Anders moet de regering de wet opnieuw overwegen.

Mobiele telefoons, laptops en andere apparaten maken contact met modems of zendmasten, die vervolgens informatie doorgeven over de kabel. Onder de Wiv 2002 is het de geheime diensten alleen toegestaan om communicatie via de ether (radio- en satellietverkeer) ongericht te onderscheppen, kabel-gebonden communicatie onderscheppen mag alleen ‘gericht’ (d.w.z. gekoppeld aan een bepaalde persoon of organisatie). Onder Wiv 2017 wordt ook ‘ongerichte interceptie van kabel-gebonden internet- en telefonieverkeer’ toegestaan.

Door deze extra bevoegdheid ontstaat de mogelijkheid dat inbreuk wordt gemaakt op de privacy van burgers. Daarom komt er tegelijkertijd een grotere mate van “sturing, toezicht en transparantie”. Daartoe worden een Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) en een afdeling Klachtbehandeling bij de Commissie Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) ingesteld. Ook komen er extra waarborgen voor journalisten en advocaten, waar de Rechtbank Den Haag aan te pas komt.

Taken van de AIVD
Wettelijk heeft de AIVD de volgende taken.
  • A-taak: het verrichten van onderzoek naar organisaties en personen die aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor de democratische rechtsorde, de veiligheid van de staat of voor andere gewichtige belangen van de staat
  • B-taak: het verrichten van veiligheidsonderzoeken naar kandidaten voor vertrouwensfuncties
  • C-taak: het bevorderen van veiligheidsmaatregelen, waaronder die voor onderdelen van overheid en bedrijfsleven die van vitaal belang zijn voor de instandhouding van het maatschappelijk leven
  • D-taak: het verrichten van onderzoek naar andere landen ten aanzien van onderwerpen die door de minister-president, de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister van Defensie gezamenlijk zijn aangewezen.
  • E-taak: dreigings- en risicoanalyses opstellen met betrekking tot personen, zaken en plaatsen van het rijk.
De MIVD heeft vergelijkbare taken, die gericht zijn op het militaire belang.

Bevoegdheden van de geheime diensten
Om deze taken uit voeren krijgen de AIVD en MIVD via de wet bijzondere bevoegdheden, waarvan de diensten gebruik mogen maken ná toestemming van de minister of de rechtbank én na toetsing.
Tot die bijzondere bevoegdheden behoren onder meer:
  • Het verrichten van DNA-onderzoek om de identiteit van personen vast te stellen of te verifiëren
  • Het binnendringen in een "geautomatiseerd werk", al dan niet door middel van hacken
  • Het gericht aftappen, ontvangen, opnemen en afluisteren van elke vorm van gesprek of elektronische communicatie
  • Het ongericht onderscheppen van elektronische communicatie, het aansluitend vaststellen van de aard daarvan, het vaststellen of verifiëren van de daarbij betrokken personen of organisaties, en tenslotte op de metadata geautomatiseerde data-analyse toepassen en de inhoudsdata gericht selecteren ter nadere analyse (‘onderzoeksopdrachtgericht onderzoek’, tegenstanders spreken van een ‘sleepnet’)
  • Het bij aanbieders van communicatiediensten opvragen van gegevens die nodig zijn voor de gerichte en ongerichte interceptie en hun medewerking bij de uitvoering daarvan verlangen
  • Verlangen dat ten behoeve van de gerichte of de ongerichte interceptie wordt meegewerkt aan het ongedaan maken van eventueel aanwezige versleuteling.
De ambtenaren van de AIVD en de MIVD dragen geen wapens en mogen geen mensen arresteren, daarvoor komen politie of marechaussee in actie.

De geheime diensten mogen gegevens doorgeven aan hun minister, aan bestuursorganen en andere instanties en personen, alsmede aan buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten waarmee wordt samengewerkt, maar dat pas na toestemming van de minister.
Er gelden bewaartermijnen voor de verzamelde gegevens. Niet-relevante gegevens moeten direct worden vernietigd.

Voor en tegen de wet
Op 14 februari 2017 stemde 77% van de Tweede Kamerleden voor de wet en in de Eerste Kamer werd de wet op 11 juli 2017 met 67% van de stemmen aangenomen (SP, D66, GroenLinks en Partij voor de Dieren waren tegen).
Onder de burgers die het referendum hebben mogelijk gemaakt zullen vast niet veel voorstanders van de Sleepwet te vinden zijn. Enkele kritiekpunten zijn volgens Amnesty Nederland:
  • Er kan van iedereen communicatie worden afgetapt, ook van niet-verdachte burgers of van een buurt waarin een verdacht persoon woont.
  • De geheime diensten krijgen toestemming om in te breken op telefoons, computers, televisies en andere apparaten.
  • Verzamelde gegevens mogen zonder analyse doorgestuurd worden naar inlichtingendiensten van repressieve regimes.
Daarom vinden tegenstanders de wet een schending van het recht op bescherming van het privéleven, het recht op vrije communicatie, de toegang tot informatie en de vrije meningsuiting van iedere inwoner van Nederland en iedereen in het buitenland waarmee men digitaal contact onderhoudt. Bovendien zijn volgens hen de activiteiten van de geheime diensten oncontroleerbaar. En er is volgens hen geen garantie dat alle verzamelde gegevens niet worden ingezet voor een ‘Totalitair Controle Systeem’ op het doen en laten van iedere burger.

Veel bezwaren tegen de wet komen volgens mij voort uit wantrouwen tegen de overheid. Enerzijds vrees ik dat, mocht dit wantrouwen gegrond zijn, geen wetgeving helpt om de gevreesde negatieve gevolgen van die wet stoppen. We hebben dan immers de facto met een totalitair regime van doen. Anderzijds kun je van een overheid niet verwachten dat zij effectief tegen dreigingen optreedt als ze binnen een te krap wettelijk kader moet opereren. Alsof de geheime dienst zich alleen maar met telegrammen mag bezighouden. Hoe pakt de afweging tussen veiligheid en privacy uit als – God verhoede – terroristen, uitgerust met de modernste communicatiemiddelen, erin slagen in ons land een serieuze aanslag uit te voeren?
Alles afwegende zal ik vóór de wet stemmen.

Ga stemmen!
Ik roep op om bij dit referendum ook jouw stem te laten horen, wat je ook van die wet vindt. Want na het vorige referendum heb ik m’n bekomst gehad van ‘berekende’ afzijdigheid, lees “Na het referendum”.

Meer informatie:
Een verwijzing naar tegenstanders van de Wiv 2017:
Je kunt de AIVD om inzage van je persoonsgegevens verzoeken: